kimlik

* 114 *

2008-09-23T01:59:00.000-07:00

HADİ ÇAMAN'I DA YİTİRDİK

İlk ve orta öğrenimini Abdurrahman Paşa Lisesi'nde tamamladı. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nde eğitim aldı. Sonrasında Belediye Konservatuvarı'nda okudu. Amatörce ilgilendiği tiyatro sanatında 1962 yılında Dormen Tiyatrosu ve ardından Kent Oyuncuları'nın açtığı bir sınavı kazanarak Altın Yumruk adlı oyunda profesyonelliğe adım attı. Daha sonra Gülriz Sururi - Engin Cezzar Tiyatrosu, Nisa Serezli - Tolga Aşkıner Tiyatrosu, Miyatro (Müjdat Gezen), Şan Tiyatrosu gibi tiyatrolarda da onlarca oyunda oynadı. 1982 yılında Yeditepe Oyuncuları'nı kurdu. O zamandan beri aralıksız olarak Nişantaşı'ndaki kendi tiyatrosunda sanat yaşamını sürdürmektedir. Tiyatro dışında da çeşitli çalışmaları vardır: Çeviriler, uyarlamalar yaptı, oyunlar yazdı, yönetti. Döneminin tiyatro yaşamını konu alan bir kitap yazdı (Can Yayınları). Birçok dalda kişisel ve tiyatrosu Yeditepe Oyuncuları adına sayısız ödüller aldı. Bengi Şen ile olan evliğinden Efe adlı bir oğlu vardır. 15 Aralık 2007 günü, ALS hastalığı saptamasıyla oğlu Doç. Dr. Mehmet Efe Çaman'ın öğretim üyesi olduğu Kocaeli Üniversitesinde, Tıp Fakültesi Araştırma Hastanesi'nde yoğun bakıma alınmıştır. Türk tiyatrosunun nitelikli ve sevilen bir oyuncusudur ve tiyatrosu Yeditepe Oyuncuları'nda pek çok tanınan oyuncu yetişmiştir.

40. Sanat yılı nedeniyle yazdığı metin

"Yüze yaklaşan oyun. Bir o kadar ustayla, göz göze soluk soluğa geçen muhteşem günler. Dormen Tiyatrosu'nun ailevi ortamında başlayan daha sonra Gülriz Sururi-Engin Cezzar Tiyatrosu, Nisa Serezli-Tolga Aşkıner Tiyatrosu, Şan Tiyatrosu, Venüs Tiyatrosu'nu kapsayan yıllar... Ve yıl 1982. YEDİTEPE OYUNCULARI. Yirmi yıl, aralıksız ışık saçmak için verilen sonsuz savaş. Onlarca genç insana açılan kucak. Yazılan, yönetilen oyunlar, kazanılan sayısız ödül. En önemlisi, ülkemizde bir ilke imza atıp, bir müsamere salonundan, kültür merkezine dönüştürülen koca bir yapı. Kısacası bir ÖMÜR! Seve seve, özveriyle, içtenlikle, gönülden sunulan bir yaşam. O arada yetiştirilen, büyütülen, 30 yaşına erişen bir oğul. Hepsi ülkeme helâl olsun."

* 113 *

2008-09-22T11:05:00.001-07:00

" Bugüne kadar resim sanatı alanında

Yapılagelmiş olanları inceleyeceğime

Kendini bütün dünyaya kabul ettirmişler

Arasında beni en çok saranlarını ayırarak

Onlara kendi aramalarımı, denemelerimi

Katacağıma

Alışılagelmiş, basmakalıp, hazırlop

Klişeleşmiş çiğnene çiğnene tadı tuzu

Kalmamış hiçbir şeyi tekrarlamayacağıma

Elimden çıkan her çizgiye

Her lekeye

Her renge

Her beneğe

Kendi aklımı

Kendi tecrübemi

Kendi tasamı

Kendi ömrümü, yüreğimi basacağıma

Aldığım nefes, içtiğim su, bastığım toprak

Gözüm, kulağım, burnum,

Elim, belim, dilim, derim üstüne

Yemin ederim.

Yemini bozduğum gün

Burdan giderim."

Bedri Rahmi Eyüboğlu'nun atölyesinin girişine astığı yeminidir.

Hatırlattığı için Sevgili Nilay Hotalı'ya teşekkür ederim

* 112 *

2008-09-19T01:44:00.002-07:00

Bilmem söyledim mi?...

Bilmem söyledim mi? Görmeyi öğreniyorum. Evet başlıyorum. Henüz beceremiyorum. Ama elden geldiğince zamandan yararlanmak istiyorum.

Örneğin, ne çok insan yüzü varmış da hiç farkına varmamışım. Bir sürü insan var fakat yüz daha fazla, çünkü her insanın yüzü birkaç tane. Aynı yüzü yıllar yılı taşıyanlar var; tabi eskir bu yüz, kirlenir, kıvrımlarından aşınır, yolculukta giyilen eldivenler gibi bollaşır. Tutumlu, basit kimselerdir bu gibiler; yülerini değiştirmez, temizlemeye bile vermezler. Nesi varmış derler ve kim onlara bunun aksini kanıtlayabilir? Şimdi madem birçok yüzleri var, ötekilerini ne yaparlar sorusu gelir akla. Saklarlar. Çocukları kullansın. Ama bu yüzleri köpeklerinin de takınıp sokağa çıktıkları olur. Neden olmasın yüz yüzdür.

Başkaları, yüzlerini korkunç bir çabuklukla takar takar, eskitirler. Yüzler önce hiç bitmez gibi gelir onlara; fakat kırklarına daha yeni basmışlardır ki, sonuncu yüzdür kullandıkları. Ama tabii, bir gün gelir başlar trajedi: Yüzlerini sakınmaya, idareli kullanmaya alışmamışlardır; sonuncu suratlarını bir haftada eskitip delik deşik ederler, bir çok yerleri kağıt gibi incelir, giderek astar gözükür; yüz olmaktan çıkar yüz ve bununla dolaşırlar.

Fakat kadın, kadın: Büsbütün kendi içine gömülmüştü; öne doğru eğilmiş, elleri içine gömülmüştü. Notre-Dame-des-Champs Caddesi’nde, köşedeydi. Onu görünce sessiz yürümeye başladım Yoksul insanlar, düşünceye dalmışlarsa rahatsız edilmemelidir. Bakarsınız, düşündükleri şeyi bulurlar.

Bomboştu sokak, boşluğun canı sıkılıyordu; ayaklarımın altından adımımı çekip, bir takunya gibi sağa sola fırlattı, tak tuk gürültüler çıkardı. İrkildi kadın ve kendini, ellerinden kopardı; o kadar çabuk öyle şiddetli ki, avuçlarında kaldı yüzü. Yüzünün oyuk kalıbının, avuçlarında durduğunu görebildim: gözlerimi bu ellerden ayırmamak, bu ellerden koparılıp alınanı görmemek, bana tarifsiz bir çabaya mal oldu. Bir yüze içeriden bakmak, bana dehşet veriyordu; ama ben, daha çok, çıplak çiğ etli, yüzü yok o baştan korktum.

Rainer Maria Rilke

Türkçesi: Behçet Necatigil

* 111 *

2008-09-14T06:20:00.000-07:00

Oyuncu ömrümün bir tiyatro mevsimi daha başlıyor

Tiyatro doğası gereği, adı "Bahar"lanmış iki mevsim arasında soluklanan bir beşinci mevsimdir.

Yapraklarına uykular yağan ağaçlar soyunmaya başladıklarında perdelerini açar, Uykulara doyup tazelenmiş dallar giyinirken, yorgun argın kapatır perdelerini.

Duvarlarına oyunlarımın afişleri iliştirilmiş 'Son'lu, 'İlk'li tam 40 tane bahar yaşadım.

* 110 *

2008-09-12T05:27:00.000-07:00

MEKTUPLAR

CLAUDE MONET

Paris 29 Haziran 1868

Sevgili Bazille,

Eğer yetişebilecekseniz, en kısa zamanda yardımıma koşmanızı dilemek için yazıyorum size, hiç kuşkusuz kötü bir yıldızın etkisi altında doğmuşum. Kaldığım handa kapı önüne konuldum. Üstelik bir solucan gibi çırılçıplak, Camille’le zavallı küçük Jean’ımı köyde birkaç günlüğüne barınabilecekleri bir yere yerleştirdim. Bana gelince, bu sabah vardım buraya ve bu akşam, az sonra yapıtlarımla ilgilenen birinin yanında bir şeyler yapıp yapamayacağımı görmek üzere Havre’a hareket ediyorum. Bu mektubu alır almaz yapabileceğiniz bir şeyler varsa yazın bana ve sakın esirgemeyin yardımınızı; her ne olursa olsun sizden bir yanıt bekliyorum. Havre’a yazın bana, poste-restante, çünkü benim için hiçbir şey yapmak istemiyor ailem, dolayısıyla yarın nerede yatacağımı bilmiyorum.

Acılar içindeki gerçek dostunuz.
Dün öylesine allak bullak olmuştum ki kendimi suya atmak gibi bir düşüncesizlikte bulundum, neyseki kötü bir şey olmadı.
C.M.

Frederic Bazille’e mektup.

JAMES JOYCE

Ms. Cornell
Grand Hotel Corneille, Paris
21 Şubat 1903

Anneciğim,

Geçen Salı göndermiş olduğun 3 şiling 4 pens’lik havale tam zamanında elime geçti, çünkü kırk iki (42) saat ağzıma tek lokma girmemişti. Bugün yirmi saatten bu yana oruç tutuyorum. Bu oruç dönemleriyle öylesine haşır neşir oldum ki, param olduğu zamanlar ölesiye açlığım yüzünden göz açıp kapayana kadar bir servet (1 şiling) yiyorum. Umarım bu yeni yaşama biçiminin hazmıma bir zararı dokunmaz. “Speaker” ya da “Express”ten bir haber çıkmadı. Eğer param olursa bir ocak alabilir (bir lambam var) ve meteliksiz kaldığımda makarna pişirip ekmekle yiyebilirim. Umarım satılmış olan halı geçimini sağlamak uğruna elden çıkardığın yeni alımlarından biri değildi. Eğer öyle ise artık hiçbir şey satma, yoksa posta ile sana parayı geri göndereceğim. Kendi kendime yapabileceğim her şeyi yaptığımı sanıyorum, ama genellikle hep kıt kanaat geçiniyorum. Hiç kuşkusuz bugün yarın ücretim gönderilecek bana ve işte o zaman mutluluğum tamamlanmış olacak. Durumum öylesine kaygı verici ki, geceleri genellikle sabahın dördünden önce uyuyamıyorum ve uyanır uyanmaz yayıncılarımdan bir mektup gelip gelmediğini görmek için hemen kapının altına bakıyorum; inan bana gün gün ardına yalnızca çıplak döşemeyi gördüğümde acıyla kıvranıyorum ve açlığımı unutmak için yeniden uyuyorum. En hesaplı harcamayla gönderdiğin para ancak pazartesi öğleye kadar yetecek, sonra kuşkusuz yeniden oruç tutmaya başlayacağım. Pazartesi ve salı günleri karnaval olduğu için de buna çok üzülüyorum ve o günler Paris’te aç gezecek tek kişi kesinlikle yalnızca ben olacağım

Jim
Upa-Upa.

Mrs. John Stanishaus’ mektup.

CHARLES BAUDELAIRE

Beni ne kadar iğrendirse de, bana ne kadar üzüntü verse de yalnızca direnme gücümün sonuna geldiğimde yani çok aç olduğumda size geliyorum. Bu kadar acı yetmiyormuş gibi M. Aneelle bir de sizin izninizi istiyor; zamana ve yorgunluğuma rağmen Neuilly’de azıcık karnımı doyuracak ve birkaç gün yaşayacak kadar izninizi rica etmeye geldim. Çok elzem bu… Evinize çıkmıyorum, çünkü ihtiyacım olan bu şeyleri hangi sövgüler, hangi alaylar ve hangi aşağılanmalarla ödeyeceğimi bilmiyorum. İzninizi götürmek üzere hemen Neuilly’ye hareket edeceğim. Cevabınızı aşağıda, arabada bekliyorum.

Bu pusulayı yok edin, çünkü günün birinde bulunması sizin için utanç verici olacaktır.

Annesi Madam Aupick’e mektup (1847)

HENRI MATTSSE

15 Temmuz 1903

Sevgili Simon,

Pek yaşlı olmamama rağmen yaşamın bana verdiği küçüklü büyüklü, küçükten büyük acılar, yüreklice katlanmam kararlaştırılmış yükler ve tüm bunlara bir de mesleğimizin getirdiği paranın azlığı da eklenince resmi bırakıp yaşamamı sağlayacak tatsız, can sıkıcı ama yeterince para getiren bir başka meslek seçmeme ramak kalmıştı.

Simon Bussy’e mektup

OSCAR WILDE

26 Temmuz 1899
Chenneviéres-sur-Mame

Sevgili Frank, açıkta biraz paranız olup olmadığını, Transvaal size mi aittir, değil midir bilmiyorum; ama büyük parasal sıkıntı içindeyim ve eğer şairlerin önüne atmak istediğiniz 15 liranız varsa, bu parayı bana çek olarak göndermenizi dileyecektim sizden.. Beni hırpalayan, yaşamı dayanılmaz, iğrenç kılan otel patronları – bir kaplan gibi olan Marsollier otelinin patronu – tarafından korkunç derecede tedirgin edildim, oysa tek kuruşum yoktu. Her zaman sizin.

Frank Harris’ mektup

PAUL VERLAINE

Ocak 1887

Delicesine ihtiyaç paraya. Kesenkes böyle bu. Acil, çok acil. Kesenkes böyle bu. Acil, çok acil. Goncourt’u tamamlayacağım. Vouge için Lanetlenmiş Şiirler’i bitireceğim ve nihayet, sonbahara yetiştirmek üzere Aşk’a başlayacağım.

Delicesineihtiyaçparaya…..
Léon Vanier’e mektup.

30 Aralık 1895

Sevgili bayım,

Bu tam anlamıyla bir umutsuzluk çığlığıdır. Evde tek kuruş yok, hiçbir şey saklayamadım ve not a arthing at home and I want remedies and it is necessary to have five. Eugeney, not listanding all her courage is out of force and coruage.

If it were possible to you, how much thank-full for an immediate Money! Postayla gönderin ya da en iyisi siz kendiniz getirin.

Nice kederle, nice şefkatle elinizi sıkıyorum

Robert de Montesquio’ya mektup.

DOSTOYEVSKI

Wiesbaden, Perşembe 24 Ağustos 1865

Seni her zaman (pulsuz olan) mektup yağmuruna tutmayı sürdürüyorum. Salı oluverdi, saat öğleden sonra iki ve Herzen’den hala bir haber yok, oysa artık tam zamanı. Ne olursa olsun öbür günün sabahına kadar bekleyeceğim, ondan sonra küçük bir umudum bile kalmayacak… Durumum git gide inanılmaz bir hal alıyor. Sen gider gitmez, hemen ertesi gün, sabahın erken bir saatinde bana artık yemek de, çay da, kahve de verilmeyeceği otelden bildirildi. Durumumu anlatmaya çalıştım, şişman Alman patron bana yemeği “hak etmemiş” olduğumu, yalnızca çay servisi yaptıracağını söyledi. Dolayısıyla dünden beri yemek yemiyorum, besin olarak çaydan başka hiçbir şeyim yok. Çay da iğrenç mi iğrenç, çaydanlıksız servis yapılıyor; elbiselerim de, ayakkabılarım da artık fırçalanmıyor, zili çaldığımda kimse gelmiyor, Alman’dan da daha Alman hizmetçiler anlatılmaz bir nefretle davranıyorlar bana. Bir Alman için parasız olmak ve borcunu zamanında ödememek suçların en büyüğü.

İlerde tüm bunlara gülüp geçilecek, ama şimdi fazlasıyla rahatsız edici. Yani, Herzen bir şeyler göndermezse başıma büyük dertler açılmasını bekliyorum; işlerime el koyabilir, beni kapı dışarı edebilir ya da daha kötü şeyler yapabilirler. Alçaklık bu!

Hosçakal, sevgilim, seni yola çıkmadan önce bir daha görmeyeceğime inanıyorum. Benim bir parçam olan kimse için bunu düşünmek bile istemiyorum; en küçük bir hareketin bile açlığımı arttırmaması için oturuyor ve sürekli okuyorum.

Bütün yüreğimle kucaklıyorum seni.
Tanrı adına bu mektubu kimseye gösterme ve kimseye bir şey anlatma. Çünkü iğrenç.
Hep senin.

A.A.Souslava’ya mektup

PAUL GAUGUIN

10 Eylül 1897

Sevgili Daniel – sizi nasıl yanıtladığımın farkında değilim, kafam midem gibi boş, önümde berrak hiçbir şey, ve – hiç umut yok… Tek satıcı, yıllık gelirimi sağlayacak tek kimse yokken ne olunabilir, nasıl ayakta kalınır ki. İlerisi için, insanı her şeyden kurtaran ölümden başka hiçbir şey görmüyorum.

Yürekten sizin olan.

Daniel de Monfreid’e mektup.

ERIC SATIE

23 Ağustos 1819 Cuma

Sevgili Valentine – çok acı çekiyorum. Sanki lanetlenmişim gibi geliyor bana. Bu “dilenci” hayatı iğrendiriyor beni. Ne kadar küçük olursa olsun bir görev, iş arıyor & bulmak istiyorum. İçine etmişim sanatın! Pek çok tasa borçluyum ona. Sanatçılık, söylememe izin verin, “enayilerin” yapacağı bir iş. Bu doğru, çok yerinde terimler için bağışlayın beni sevgili dostum. Dört bir yana yazıyorum kimse yanıtlamıyor beni, tek bir dostça sözcük bile yok. Allah kahretsin. Bu yaşlı dostunuza hep iyi davranmış olan siz, sevgili dostum, yalvarıyorum size, mümkünse onu ekmeğini kazanabilecek bir yere yerleştirmeniz için yalvarıyorum. Neresi olursa olsun. En düşük ücretler bile kabulüm, emin olun. En kısa zamanda ilgilenin bununla: artık sonuna geldim & bekleyemeyeceğim. Sanat? Bir aydan fazladır tek bir nota bile yazamadım. Artık tek bir fikir bile yok kafamda, ne de olmasını istiyorum. O zaman?

Bayan Valentine Gross’a mektup…

Türkçesi: Yaşar İlksavaş

* 109 *

2008-09-09T11:16:00.001-07:00

PROUST, HATIRA DEFTERİNİZE YAZSAYDI

19. yüzyılda İngiltere’de iyi ailelerin kızları arasında bir moda baş gösterdi:
Hatıra defterleri.

İçinde, defteri dolduracak kişiye yöneltilen, özel zevkleri ve kişiliğiyle ilgili sorular da bulunan bu defterler, doldurulduktan yıllar sonra tekrar açılıyordu. Marcel Proust da bu oyuna iki kez katıldı. İlki 1886’ya doğru, arkadaşı Antoinette Faure’un ısrarıyla, ikincisiyse 1893’te yirmi bir yaşındayken. Ancak Proust sorulan sorulardan pek hoşnut kalmamış olmalı ki, kendiside bir köşeye sorulmasını yeğleyeceği soruları yazmıştı. İşte Proust’un Hatıra Defteri Anketi:

1. Karakterimin temel özelliği
2. Bir erkekte olmasını istediğim en önemli özellik.
3. Bir kadında olmasını istediğim en önemli özellik.
4. Arkadaşlarımda en çok beğendiğim özellik.
5. En büyük kusurum.
6. Yapmayı en sevdiğim şey.
7. Mutluluk hayalim.
8. En büyük üzüntüm ne olurdu.
9. Ne olmak isterdim.
10. Hangi ülkede yaşamak isterdim.
11. En sevdiğim renk.
12. En sevdiğim çiçek.
13. En sevdiğim kuş.
14. Düzyazıda favori yazarlarım.
15. Gözde şairlerim.
16. Kurguda gözde kahramanlarım.
17. En sevdiğim besteciler.
18. En sevdiğim ressamlar.
19. En sevdiğim isimler.
20. En çok neden nefret ederim.
21. En nefret ettiğim tarihi karakterler.
22. En takdir ettiğim askeri olay.
23. En değer verdiğim reform.
24. Sahip olmayı istediğim Tanrı vergisi.
25. Nasıl ölmek isterim.
26. Ruhumun şu andaki durumu.
27. Bağışlayabileceğim hatalar.
28. İlke edindiğim özlü söz.

* 108 *

2008-09-09T09:52:00.000-07:00

Ethan Gibss

ANTONI TAPIES

BAKMA GÖRME OYUNU

İyi bakmak için ne yapmalı? Bir şeye bakarken, onda “olması gerektiği söylenenleri” değil, olanları görmek için ne yapmalı?

İşte size oynamayı önerdiğim zararsız bir oyun.

Bakarken, yalnızca çevremizde bulunan şeyleri görürüz çoğunlukla, sonsuzluğun içinde yarım yamalak gördüğümüz, pek de ilginç olmayan üç beş nesne…

En basitinden bir nesneye bakalım, örneğin eski bir iskemleye. Önce önemli bir şey gibi görünmez gözümüze. Ama içerdiği tüm o evreni bir düşünün! Bir zamanlar yüce dağlarda, sık ormanlar içinde, dipdiri görkemli bir ağaçken onu kesip biçen elleri, dökülen teri; iskemleyi yapan marangozun keyifli çalışmasını, onu satın alanın sevincini, dinlendirdiği yorgunlukları, büyük bir salonda ya da bir kenar mahallenin yoksul yemek odasında, sırtında taşıdığı acıları sevinçleri… Her şey, kesinlikle her şey, yaşamı simgeler ve kendince önemlidir. En hurda iskemle bile, uzakta, ormanlar içinde topraktan yükselen özsuyunun başlangıçtaki gücünü taşır içinde; ve bir tahta parçasına dönüşüp ocakta yanacağı gün bile, ısı verip yararlı olacaktır bize.

Bakın, derinlemesine bakın. Ve gözünüzün önündeki her şeyin, içinizde uyandırdığı titreşimlere bırakın kendinizi; yeni giysiler ve açık bir yürekle konsere giden biri gibi yapın; dinlemenin sevincini tatmaya, tüm saflığı içinde yalnızca duymaya çalışın; piyanonun ya da orkestranın çıkardığı seslerin, ille de bir manzarayı, bir generalin portresini, ya da tarihten bir sahneyi canlandırmasını beklemeyin. Çoğunlukla resimden de böyle bir canlandırma bekleniyor yalnızca.

Konsere giden birinin dinleyeceği gibi bakmayı öğrenelim. Müzik, sesli biçimlerin, zaman içindeki istifidir. Resim görsel biçimlerin, mekanda istifidir.

Bir oyun bu. Ama oynamak, bazı şeyleri “öylesine” ve amaçsızca yapmak değildir. Oynarken… çocukluğumuzda oynarken, büyük olmayı öğreniriz. Oynarken… oynarken bir şeyler söyleriz, bir şeyler dinleriz, uyuyanı uyandırırız, görmeyene ya da gözleri bağlanmış olana görmesi için yardım ederiz.

Ona baktığınızda, resmin (ya da bu dünyada herhangi bir şeyin) nasıl “olması gerektiğini” ya da insanların çoğunun ondan neler beklediğini düşünmeyin. Resim her şey olabilir. Sağnaklar ortasında bir güneş pırıltısı olabilir. Bir fırtına bulutu olabilir. Yaşam yolunda bir insanın adımı olabilir; ya da neden olmasın? “Yeter!...” demek için yere vurulan bir ayak olabilir. Sabahın tatlı ve umut dolu havası olabilir; ya da bir hapishaneden taşan, ekşi pis koku olabilir. Bir yaradan akan kanın yaptığı leke, insanların mavi yada sarı göğe uçurduğu bir türkü olabilir. Şimdi olduğumuz şey olabilir; bugün olan, şimdi olan ve her zaman olacak olan şey olabilir.

Oynamaya ve dikkatle bakmaya çağırıyorum sizi…

Düşünmeye çağırıyorum.

(Türkçesi: Samih Rıfat)
* Barselona’da Katalanca yayınlanan çocuk dergisi Cavall Fort’un isteği üzerine yazılmış ve derginin Ocak 1967 sayısında basılmıştır.

* 107 *

2008-09-08T09:20:00.000-07:00

KİTAP YAKMA

Emrettiğinde rejim zararlı bilgiyle dolu kitapların

Halk önünde yakılmasını ve her yerde

Öküzler kitap dolu arabaları

Odun yığınlarına çekmek zorunda kaldığı zaman,

Bir kovulmuş yazar, en iyilerinden biri, listesini

Gözden geçirirken yakılanların,

dehşetle fark etti unutulduğunu

Kendi kitaplarının. Masasına koştu

Öfkeden uçarak ve bir mektup yazdı baştakilere,

Yakın beni! diye yazdı kanatlanan kalemiyle, yakın beni!

Her gerçeği söylemedim mi kitaplarımda? Şimdiyse

Bir yalancıymış gibi davranıyorsunuz bana.

Emrediyorum size:

Yakın beni!

BERTOLT BRECHT

Çeviren: Hasan Kuruyazıcı

* 106 *

2008-09-05T00:52:00.001-07:00

ÖLÜ BİR OZANIN SAĞLIĞINDA YAZDIĞI

KENDİ MEZAR TAŞI İÇİN

YAZIT

Belki biliyorsunuz

Ben okul defterlerinde büyüdüm

Kalacakmışım onun için

Ölünce her boydan kağıtlarda

Ben ki herhangi bir akarsuyum

Puslu, bulanık

Gençliğini çoktan yitirmiş

Sıradan bir ovanın

Yaşamak ki bir sokaktı yaşandı

Aşılıp geçildi o da

Kalırım bir çağ gelir anarlar

Kalırsam kağıtlarda

İLHAN BERK

Fotoğraf: Oğuz Kurum

* 105 *

2008-09-04T04:20:00.001-07:00

Onlar ABC'yi öğrettiler

Che'yi biz öğrendik.

Sunay Akın

* 104 *

2008-09-04T04:00:00.001-07:00

"Bacaklarım biraz daha uzun olsaydı,

belki de hiç resim yapmayacaktım."

"Yenilik zerre kadar önemli değil,

önemli olan tek şey var:

Bir şeyin özüne işlemek

ve onun daha iyisini yaratmak."

"İnsanın çirkinliği kendine,

ama yaşam çok güzel."

"İnsan kendi kendine katlanabilmeli."

Henry de Toulouse - Lautrec

* 103 *

2008-08-27T06:23:00.000-07:00

sana
son nefesine kadar
ayaklarının üzerinde
kendinden emin
sevinçle
gururla
durmana yetecek kadar
güzelliklerle dopdolu
bir yaşam sürmeni diliyorum

hayatı
doğan her yeni günün
seni sevdiği kadar
aydınlık
ışıklarla görebilmene yetecek kadar
güneş doğsun üzerine

güneşi
daha çok sevmene yetecek kadar
yağmurlar yağsın kirpiklerine

ruhunu
her zaman capcanlı sevecen
tutmana yetecek kadar
mutluluk senin olsun

hayatında
önemsemediğin en küçük değerlerin
ne kadar büyük olduğunu
hatırlatacak kadar
acı çekmeni dilerim

isteklerini
doyurmaya yetecek kadar
kazancın hiç tükenmesin

hayat
sahip olduğun her şeye
hayran olmana yetecek kadar
vazgeçmeyi
kaybetmeyi
öğretsin sana

sonun gelip de
elveda dediğinde
merhaba
diyenlerin çok olsun

bir Aborijin duasının yeniden okunuşu

* 102 *

2008-08-22T09:05:00.001-07:00

Kimi güzel ustalar oldu hayatımda, nurlu varlıklarıyla ömrüme sessizce doğuverdiler.
Kutsal bir ışığı taşırcasına yüreğimin çekirdeğine ektim onları ve hep benim oldular.
Adı güzel Baykal Ustam onlardan biri, belki de birincisidir.
Oyuncu ömrümün bağrına düşüveren göksel bir cemredir o, benim oyuncu peygamberimdir.
Yüreğimin ormanında büyüttüğüm en ulu çınarlardan biridir.

Onun çırağı olmaktan her zaman büyük bir onur, sınırsızca bir sevinç, engin bir güven duydum.
Bence gerçek bir usta, çırağına mesleğini öğreten değil, onu yaşadığına sevindirendir.
Ben, insan tadına ermeği, insan kıvamında kalmayı, insan olduğuma sevinmeyi Baykal Usta’mdan öğrendim

O, sahnede oyunculuk dilinin yazılı-çizili ABC’si gibiydi.
Bu alfebeyi okuyup kendi gramerinizin dokusunu örmek size kalıyordu.
Oynadığı her rolü, sanki bir dersi dinler, izler gibi defalarca seyrettim ve her defasında, bir dağ doruğu gibi yücelen varlığının karşısında, yoksul oyuncu benliğimi biraz daha genleştirip, zenginleştirerek ayrıldım tiyatrodan.

Birlikte çalışmak mutluluğuna erdiğim son işlerinden biri olan Nazım Hikmet’in Kuvay-ı Milliye Destanı, tam anlamıyla ikinci bir üniversite öğrenimi gibiydi benim için.
Oyunu icra ettiğimiz her gece, Ustam 8. Bab’ı söylerken, ben ve tüm genç oyuncular sahne gerisinde omuz omuza yan yana toplanıyor, onu sessizce dinliyor ve yeniden öğreniyorduk.
Sanki hep birlikte ibadet eder gibiydik…
Sahnede devleşen bu yapı, gündelik hayatında, son derecede mütevazı, neredeyse fark edemediğiniz bir kimliğe bürünür, yüreğinizin derinliklerinde mırıldandığınız sıcacık bir duaya dönüşürdü.

Sıkca bu kimliği ile geliyor düşlerime, yaşadıklarımı sanki bir Sait Faik öyküsünü anlatır gibi inceden inceye irdeliyor, akıl veriyor, beni asla kırmadan eleştiriyor, uyarıyor.
Bu düşlerden sevinçle uyanıyorum, gecenin hangi vakti olursa olsun kalkıyor, ustamın söylediklerini unutmadan not ediyorum.
Tekrar uyumaya döndüğümde geldiği için bütün yüreğimle teşekkür ediyorum ustama.

Onun için öldü diyorlar…
Gülüyorum sadece hem de kıyasıya gülüyorum…
Kim oluyor bu zavallı ölüm?...
Ne yapabilir benim koca çınarıma?...
Olsa olsa adam olabilmek için koluna girip bir yerlere götürmüştür..
Ve de benim Ustam onu da adam etmeye başlamıştır çoktan.

Başkalarını bilemem Baykal Ustam benim için ölmedi, üstelik beni buralarda koyup gittiğinden beri her gün biraz daha çoğalarak yaşıyor…

Değerli oyuncu büyük insan Baykal Saran anısına yayınlanacak bir kitapcık için sevdiklerinden istenen yazı üzerine düşüncelerimdir.

Biliyorum ona layık olmadı, ne var ki gücüm bu kadarına yetti.

* 101 *

2008-08-21T05:53:00.001-07:00

Oturan Boğa

Bana bak dostum

Giysi istemeye geldim senden

Sensin ömrümü uzatan

Ricamı dinle

Zambak kökleri için

Senden sepet yapacağım

Yalvarırım dostum kızma sakın

Sedir ağacı için yazılan bir kızılderili şiiri

"Bizler Amerika'da "Kızılderili'den toprağını alıp demiryoluna vermek" anlamına gelen "frontier etik"e duyduğumuz sevgi yüzünden hala acı çekmekteyiz. Bu etik hep "hiç bir şeye karşılık bir şey istemek" olmuştur. Amerika'da sınırlar açıldığı zamanlarda bile "etik" anlayışı yoktu... Ortak özelliğimiz olan "hiç bir şeye karşılık bir şey istemek" konusunda dürüst davranmadığımızdan, bu ülkede yaşayanlar olarak hepimiz "mutlu kapitalist" mitinin her zaman tutsağı olduk..."

David Mamet

(Oyun ve senaryo yazarı, tiyatro ve film yönetmeni)

Metni çeviran: Gülnur Güven

* 100 *

2008-08-21T05:16:00.000-07:00

Oğuz Kurum

Fazıl Hüsnü Dağlarca

"içeri sait faik"

ABASIYANIK

Sana

Abasıyanık diyorlar

Gülümsetiyorlar beni

Aba kim sen kim

Doğru dürüst giysin bile yokken

Şapkan yokken

Pabuçların senden ayrı giderken

Seni tedirgin eden giysilerin değildi

O mavi gözlerinle gördüklerindi ancak

Nerde yoksul varsa

Nerde küs varsa

Nerde aldatılmış varsa

Nerde yalanlarla başbaşa kalmış varsa

Nerde dul varsa

Sen değil misin

Susuyorum bu akşam erken uyu diyorum

YILDÖNÜMÜNDE

Hangisidir diye düşünüyorum

Sait Faik'in en güzel öyküsü

Birdenbire güvercinler sarıyor yüreğimi

Tüyleri değişik biçimleri değişik sesleri değişik

Esen yelleri bile başka başka

Sonra gülümsüyorum

Sait Faik yaşadı mı yaşamadı mı

Bu ayrı bir öyküdür Sait Faik'ten başka

ÖYKÜ DIŞINDAKİLER

Nedir

Yazı yazanların

En önce yitirdiği?

Anneleri mi hayır

Kardeşleri mi hayır

Kendi yüzleri

AŞIK OYUNU

Aşık oynasaydı Sait Faik

Gece gündüz kazanırdı

Onun öyküleri

Geceleri gündüzdü

Gündüzleri gece

BOŞLUK

Dört dizeyle Sait'i anlat deseler

Bir dikdörtgen çizerdim

Sonra bütün çizgileri kaldırırdım

Derdim geride kalan boşluktur

* 99 *

2008-08-20T11:25:00.000-07:00

ŞİİRYAZ YA DA YAZLI ŞİİRLİ

AFORİZMA DENEMELERİ

Gültekin Emre

Benny Karlsson

Yaz, kızoğlankızdır; şiir, kirazın kızlığının peşinde.

Yaz, mevsimlerin ablasıdır; şiir, ilkyazın mahçup abisi, kışın yorgun babası, sonbaharın telaşlı annesi.

Yaz, geçmişin soluk hüznüdür; şiir, hüzün denizinde boğulan.

Yaz, göçmen kuşun yuvasıdır; şiir, kuş yuvasında yumurta toplayan.

Yaz, sılanın eniştesi; şiir, gurbetin yelek cebi.

Frank Vetere

Yaz, göç mevsiminin sesi soluğudur; şiir, gelinin kızlık zarına takılı duvak.

Yaz, gül, menekşe, yasemin, ve daha nice koku cennetidir; şiir, usanmaz bir koku avcısı.

Yaz, gölgenin, serinliğin caneriğidir; şiir, koca memeli dalgaların ip merdiveni.

Yaz, sevgiliye kavuşma umududur; şiir, umudun bağrı yanık yakısı.

Yaz, düşün sapsarı bukağısıdır; şiir, bıçkın bıçağın biley taşı.

Ian Cameron

Yaz, malını mülkünü güze devredendir; şiir, devir teslimin yazıcısı.

Yaz limonatanın pastasıdır; şiir, pastanın doğum günü.

Yaz, bekenen sevgilinin gelmeyeceğini bilendir; şiir, sevgilinin geleceğinde direnen.

Yaz, hüzün sağanağında usanmaz bir uçurtmadır; şiir, uçurtmanın ipi.

Yaz, masalın tersten okunuşudur; şiir, şair ağacındaki en yeşil yaprak.

Jean Schweitzer

Yaz, imge kirazın ıslak dudağıdır; şiir, yüksek atlama şampiyonu.

Yaz, aşığa ısmarlanan buz gibi biradır; şiir, sevgiliye kurutulan gül.

Yaz, gölgede bir salıncaktır; şiir, salıncaktaki çocuk.

Yaz, aksatmadan güneş batırma seanlarıdır; şiir, yakamozlara mektup yazan.

Yaz, içkiyle sohbeti koyulaştırandır; şiir, yıldız kaymasında dilek tutan.

Bente D. Nielsen

Yaz, aşkın kısa ömürlü sponsorudur; şiir karanlığın mumu.

Yaz, anıların donkişotudur; şiir, korsanların hazinesi.

Yaz, narın nilüfere ilan-ı aşkıdır; şiir, nar çiçeğine konan arı,

Yaz, gövdenin gövdeye çok sık merhaba demesidir: şiir, terli sırtlara ter bezi.

Yaz, bir gün unutulacak resimler deposudur; şiir, şişedeki mektubun çocukluğu.

Emil Chan

Yaz, sevgilinin gözünün içine düşmedir; şiir, sevgiliyi geceye hazırlama.

Yaz, güneşin doğuşuna yetişememedir; şiir, güneşi batıran.

Yaz, imgelerin mührüdür; şiir, parmak izi.

Yaz, geleceğe tuzlu bir selamdır; şiir, selamı merhabaya çeviren.

Yaz, gelip geçici bir yolcudur; şiir, nereye girse göçmen.

Yaza yaza yaza varılır; yaşaya yaşaya da şiire.

(yaz gibi bir şiir okudum, dendiğini hiç duymadım; ama şiir gibi bir yaz yaşadı(k)m diyenleri çok gördüm)

* 98 *

2008-08-17T11:04:00.001-07:00

BAŞLANGIÇ

İdrakimizi değiştirerek verdiğimiz her karar yeni bir başlangıçtır.
Her başlangıçsa kanatları umutlardan yeni bir yolculuk…
Ya kararımızdan sapmadan yürür ya da duraklayıp başladığımız eşiğe geri döneriz.

Kararlarımız, yüreğimizin çekirdeğindeki ışığa verdiğimiz sözlerdir.
Bu sözlerle ilerler, öğrenir aydınlanırız.
Varıp ulaşacağımız yeni eşikler, hiç beklemediğimiz, ummadığımız sonuçlarla belirebilir önümüzde.
“Oyun, ancak sonunda ne olacağını bilmiyorsak oynanmaya değer.” demiş Michel Foucault…
Yeter ki kendimize verdiğimiz sözde duralım.
İyimserliğimizle, hayata ve kendimize karşı olan korkusuz, tüm hesaplardan yıkanmış, karşılıklar beklemeyen inancımız ve tüm masumiyetimizle yürüyelim.
Tıpkı sabahın seherine açıveren çiçekler gibi…
“Kendi kalbine bakmayanın yaşamı bulanıktır; kendi yüreğine bakma cesareti gösterenler, gönlünün muradını keşfedenlerdir. Dışarıya bakan rüya görür, hayal dünyasında kaybolur; içeriye bakanlar uyanır, kendini keşfeder…”
diyor Carl Jung.

Aldığımız her kararla başlayan yeni yolculuğumuz, kendimize sunduğumuz bir armağandır.
Evrenin sonsuz, derin ruhsal özünü, filizler süren, meyve veren bir amaca dönüştürmek adına verdiğimiz bir armağan…

“Bir insanın akıllı davranması için üç yol vardır:
Birincisi, iyi düşünmektir, bu en soylusudur. İkincisi, taklit etmektir, bu en kolaydır. Üçüncüsü, denemiş olmaktır, bu en acısıdır…”
diyor Konfiçyus.

* 97 *

2008-08-17T04:10:00.001-07:00

zamansız koparılmış

gülün çığlığından

susan sesini solmuş

Fotoğraflar: ağlayan ağaç

* 96 *

2008-08-17T03:14:00.001-07:00

"Kuşlar gibi insanlar da

yaşadıkları yerlerin derinlikleri azaldıkça

göç ediyorlar."

"Mavi çürümez bir düştür."

Alıntılar: Şükran Kozalı

Resimler: Dilan Sarıoğlu

* 95 *

2008-08-17T03:05:00.001-07:00

Giacometti,

bir yangında

Rembrant'ın bir tablosu ile bir kedi yavrusu

arasında kalsa

kediyi kurtaracağını söylemişti...

Resimler: Meral Sarıoğlu

* 94 *

2008-08-16T06:06:00.001-07:00

Sonunda bitti…
Sanki hiç bitmeyecekmiş gibi görünen “İlkbahar Sonbahar” filminin çekimleri sonuçlandı.

47 gün boyunca uyku yok durak yok, geceleri gündüzlere ekleyerek, 1500 metrelere doruklanmış bir yaylanın bağrında, börtü/böcek, yılan, kene ve yabandomuzlarıyla dudak dudağa, durmadan, tükenmeden esen, esmekten ziyade pataklayıp döven bir rüzgara karşı koyarak çalıştık, çabaladık.

Ama bitti…
Neler bitmez ki hayatta…
Sevdiklerime ve çalışma odama döneli tam bir hafta oldu.
Öylesine yorgun, bitkin ve dağılmış bir haldeydim ki yeni yeni gelmekteyim kendime.

Öğrencilik yıllarımda değerli öğretmenlerimden biri, “Oyunculuk zırdelilerin işidir…” der dururdu…
Sanki bizleri yaşayacaklarımıza karşı uyandırıp bilinçlendiriyordu.
Bu saptamanın tekrarlanan anlamını bir çok kez yaşamıştım ömrümde; bu kez derinden ve hayli zorlanarak bir kez daha yaşadım.
2008 yazının 47 gününe sığan olaylara dönüp baktığımda yaşadıklarıma inanamıyorum.

Nereden bakılırsa bakılsın ömrümün gerilerde kalan kırk yılının tüm devinimlerini salt tiyatroyu düşünerek yaşamış, çizmiş/bozmuş, yeniden anlamlandırıp kurgulamış biri için, çok farklı, ama paha biçilmez değerde bir deneyimdi.

Bencileyin, neredeyse kendini bildi bileli, tiyatrodan başka hiçbir şey solumamış, tiyatro ile uyumuş, her seherde gözlerini tiyatroya açmış biri için, yaşadıklarım başlı başına bir yeni öğretiydi sanki.

Gençliğimin Sinematek Günleri’nden başlayarak kendimi hep iyi bir sinema seyircisi olarak bilirim.
Bu konuda elime geçen her metni son satırlarına kadar okudum, öğrendim, hiçbir yeni filmi kaçırmamaya özen gösterdim, DVD icat olduktan sonra, göremediğim filmleri de takip edip izledim.
Sinemaya, bu sanatı var edenlere hayran oldum büyülendim.
İlgim, bilinçli bir seyirci olmaktan öteye hiç geçmedi.

“İlkbahar Sonbahar” bir tiyatro oyuncusu olarak ilk deneyimimdi.
Türk Sineması’nın tiyatro kökenli oyunculara, sıcak bir ilgiyle yaklaştığını biliyordum.
Ne var ki, bu deneyimden sonra, salt sinemada var olmuş bir çok usta oyuncuya bir kez daha aşık oldum.
Şu anda herkes kendi evinde kalmalı diye düşünmekteyim.

Çekimler boyunca, gecesine, gündüzüne kendim karar verdiğim, ağaçlarını, patikalarındaki çakıllarını kendim yarattığım, sesini, sessizliğini kendimce ölçüp biçtiğim, üzerine kendi avuçlarımla yağmurlar karlar serptiğim, bana her daim bir sığınak gibi gelmiş olan sahnemi çok ama çok özledim.

Çok şanslı insanlar bu sinemacılar. Onların dünyasında rastlantıya yer yok. En iyi sonuca ulaşabilmek için onlarca tekrar yapabiliyorlar.
Oysa tiyatro garip bir er meydanıdır ve söz ağızdan bir kez çıkar. Sonuç ya muhteşemdir ya da berbat…

“İlkbahar Sonbahar” serüveni, günleri iyice azalmış olan hayatımda, bir dönüm noktasıydı sanki.
Bugüne dek yaşadıklarıma dönüp adlı adınca bir kez daha bakmam gerektiğini düşünüyorum.
Son yıllarda bana kendini sık sık hatırlatan bir gerçekle yeniden yüzleşiyorum…
Ömrüm boyunca, mesleğimin de vazgeçilmez şartı olarak hep başkaları için yaşamış biriyim.
Bu son yıllarda kendim için hiçbir şey yapmadığımı dehşetle görüyorum.
Artık sıranın bende olduğunu biliyorum.
Dönüp kendimi kucaklamalıyım…

* 93 *

2008-07-15T06:21:00.000-07:00

Yalova, Armutlu'da akla sığmaz güzellikteki bir doğanın bağrındayım.

Buraya geleli tamı tamına üç hafta oldu.

Evimden, sevdiklerimden uzaktayım.

Şu andaki çalışma odam, Armutlu Yaylası...

Yakınlardaki Uludağ'dan 250 metre daha alçaklarda bir seviyede imişiz;

öyle diyorlar.

Burada neredeyse hiç uyumadan çalışmaktayız.

Bir Yavuz Özkan filmi çekiyoruz.

Yavuz Usta'nın üzerinde dört yıldır çalışmakta olduğu son filmi bu.

Adı, şimdilik:

"İlkbahar Sonbahar"

Oyuncu ömrümün ilk sinema filmi.

Bu yüzden son derecede heyecanlıyım.

"68 Ruhu"ndan kanatlanan bir direniş projesi.

Ekip'in en yaşlısıyım.

Çevremde evlatlarım yaşında genç insanlar var.

Rarstlantı bu ya,

iki gün önce bir öğrencimle karşılıklı baba/oğul oynadım.

Hayat, bunca yılın inatlı yorgunluğuna bir ödül veriyor sanki.

Mutluyum...

* 92 *

2008-06-11T03:09:00.001-07:00

MILOVAN VITEZOVIC

AFORİZMALAR

Kırık dökük iki yarı gerçekle büyük bir yalan uydurulabilir.

Kendime sığınmıştım, ama orada da buldular beni.

Cennet yolculuğu için bir bilete ruhunu satmıştır o!

Çağdaş Promete'yi içten içe kemiriyor kartal.

Siz bir yalancısınız, bu apaçık ortada. Uzaklardan geliyorsunuz çünkü.

En ilginç tarih, tarihsel düzenbazlıklar tarihidir.

Bizim tarih dediğimiz şey,

zaman sırasına göre düzenlenmiş karmaşalarıdır insanlığın.

İki sancıdan hangisi en büyükse onu yazmalı yazar.

Üzgünüm çok yeteneklisiniz!

Adem ile Havva, cinsel açıdan anlaşamasalardı hiç değilse.

Dahice budalalıklar yapan kişi,

budalalık yapmak için en ideal anı seçer.

"Alt tarafı meyve işte" diye dudak büktüğümüz alelade bir elma,

iki kardeş arasında bölüşüleceği zaman,

nice anlaşmazlıklar doğuran bir çelişki elması olur çıkar.

Ağzına geldiği gibi uluorta konuşanı en azından kendisi dinler.

Hepimiz birimiz içinse ben buradayım işte!

Bir halkın diş ağrısıdır hiciv. Dişi kökünden çekmekle ağrı durur.

Diyojen, Alaaddin'in lambasını bulmuş olsaydı eğer,

aradığı insan kavuşurdu.

"Karnım tıka basa doydu ve kuzu olduğu gibi duruyor daha",

diyor kurt, çobanı mideye indirdikten sonra.

Elma kendisi yüzünden Adem'in tüm yitirdiklerini Newton'a geri vermiştir.

Geleceğin temel enerjisi, umudun ışınlarıdır.

Gelecekbilimciler gözdağı veriyorlar bize:

Gelecekten kaçamayız!

Hicvin, özgürlüğün bir parçası olduğu ülkeye ne mutlu!

Gerçekçi olalım, olanaksızı isteyelim.

Masallardaki hayvanlar insanlardır.

Yaşamdaysa tam tersi.

Çevremiz budalalarla dolu.

Ama Dostoyevski yok.

"Alnını dik tut arkadaş!"

diyor cellat mahkuma.

Truva atı deyip geçme, o da döndürdü tarihin tekerleğini.

Bir fizik yasası:

Suda boğulan bir insandan uzaklaşan daireler, en yakın dairelerdir.

Çeviren: İrfan Yalçın

* 91 *

2008-06-11T02:28:00.000-07:00

SÜMER - AKKAD

KISA YERGİLERİ

Bir yoksul ölürse, onu diriltemez:

Ekmek var da tuz olmayacaksa,

tuz var da ekmek olmayacaksa,

et var da salça olmayacaksa,

salça var da et olmayacaksa

Köpeksiz köyde,

tikilerdir bekçilik edenler.

Sakatlar kentinde

topal ayağına çabuktur.

Devlet yitirince,

kolluk kuvveti zenginler,

devlet kar edince,

memur zenginler.

Karın yoksa

çocukların yoksa

halka da yoktur burnunda.

Sık sık evlenmek insanidir.

Sık sık sevmek ilahidir.

Yuvası pek yüksekte,

aşağı inemiyor.

Yuvası pek alçakta,

yukarı çıkamıyor.

Ağzı kadar elini de oynatabiliyorsa

yazıcı gerçekten yazıcıdır.

Tilki dişlerini gösterir

ama başı titrer.

Eşeğine sövüyorsan

yükünü kendin taşımak zorundasın.

İnek eşelenir ve tepinir ama

kaldırdığı toz kendi gözüne kaçar.

Kendini mutlu hissetti, evlendi;

aklı başına geldi, boşandı.

Kamış gibi değil, eğilip bükülmüyor.

Kellesi giden insanlar örneği.

Sağ elinde bir armağan taşıyor,

sol elindeyse bir şarap testisi.

Bir tanık gibi konuşmak

dikenlere değmeden meyveleri

toplamak gibidir.

Kimileri yılanları yakalar

kimileri yardıma çağırır.

Götübüyük olanın,

masrafı da büyüktür.

Kim benden süt ister

gelir ineğimi sağar.

Öldüğüm zaman bana mezar kazmayın,

yaşarken yitirdiğimi orada bulacak değilim.

Çeviren: Eray Canberk

* 90 *

2008-06-04T03:00:00.001-07:00

Usta Sanatçı Güzin Tezel,

"Modern Aşklar"

adını vermiş fotoğrafına,

yayınlarken bir de not eklemiş altına:

"Raf ömrü 3 gün"

demiş...

* 89 *

2008-06-04T02:19:00.000-07:00

Nazım'a Bir Göz Çelengi

Neden öldün Nazım? Senin türkülerinden yoksun

Ne yapacağız şimdi?

Senin bizi karşılarkenki gülümseyişin gibi bir pınar

bulabilecek miyiz bir daha?

Senin gururundan sert sevecenliğinden yoksun

ne yapacağız

Bakışın gibi bir bakışı nerede bulmalı,

ateşle suyun birleştiği

Gerçeğe çağıran, acıyla ve gözüpek bir sevinçle dolu?

Kardeşim benim, nice yeni duygular, düşünceler

kazandırdın bana

Denizden esen acı rüzgar katsaydı önüne onları

Bulutlar gibi, yaprak gibi uçarlar

Düşelerdi orada uzakta.

Yaşarken kendine seçtiğin

Ve ölüm sonrasında seni kucaklayan toprağa.

Sana Şili'nin kış krizantemlerinden bir demet

sunuyorum

Ve soğuk ay ışığını güney denizleri üzerinde parıldayan

Halkların kavgasını ve kavgamı benim

Ve soğuk uğultusunu acılı davulların, kendi yurdundan...

Kardeşim benim, adanmış asker, dünyada nasıl da

yalnızım sensiz.

Senin çiçek açmış bir kiraz ağacına benzeyen

yüzünden yoksun

dostluğumuzdan, bana ekmek olan,

rahmet gibi susuzluğumu gideren ve kanıma güç katan

Zindanlardan kopup geldiğinde karşılaşmıştık seninle

Kuyu gibi kapkara zindanlardan

Canavarlıkların, zorbalıkların, acıların kuyuları

Ellerinde izi vardı eziyetlerin

Hınç oklarını aradım gözlerinde

Oysa sen parıldayan bir yürekle geldin

Yaralar ve ışıklar içinde.

Şimdi ben ne yapayım? Nasıl tanımlanır

Senin her yerden derlediğin çiçekler olmaksızın bu dünya

Nasıl dövüşülür senden örnek almaksızın,

senin halksal bilgeliğinden ve yüce şair onurundan yoksun?

Teşekkürler, böyle olduğun için!

Teşekkürler o ateş için

Türkülerinle tutuşturduğun, sonsuzca.

Pablo Neruda

Türkçesi: Ataol Behramoğlu

* 88 *

2008-06-03T14:38:00.000-07:00

Ben bir insan,

ben bir Türk şairi Nazım Hikmet

ben tepeden tırnağa insan

tepeden tırnağa kavga, hasret ve ümitten ibaret...

* 87 *

2008-05-21T07:30:00.001-07:00

daphnis

ŞEHİR

"Bir başka ülkeye, bir başka denize giderim" dedin,

"bundan daha iyi bir başka şehir bulunur elbet.

Her çabam kaderin bir olumsuz yargısıyla karşı karşıya;

-bir ceset gibi- gömülü kalbim.

Aklım daha ne kadar kalacak bu çorak yerde?

Yüzümü nereye çevirsem, nereye baksam,

kara yıkıntılarını görüyorum ömrümün,

boşuna bunca yıl tükettiğim bu ülkede."

Yeni bir ülke bulamazsın, bir başka deniz bulamazsın.

Bu şehir ardından gelecektir. Sen aynı sokaklarda

dolaşacaksın gene. Aynı mahallede kocayacaksın;

aynı evlerde kır düşecek saçlarına.

Dönüp dolaşıp bu şehre döneceksin sonunda. Bir başka şey umma-

Bineceğin gemi yok, çıkacağın yol yok.

Ömrünü nasıl tükettiysen burada, bu köşecikte,

öyle tükettin demektir bütün yeryüzünde de.

Konstantinos Kavafis

Çeviren: Cevat Çapan

* 86 *

2008-05-16T07:08:00.001-07:00

" La Diva Turca"

ışıklı, mavi

aryaya gömüldü.

* 85 *

2008-05-11T09:21:00.001-07:00

BÖCEK SAMİ

İki milimetrelik bir böcekseniz hayat gerçekten de zorlaşabiliyor. Bir savunma mekanizması geliştirmelisiniz her şeyden önce. Böcek Sami'ninki de ölü taklidi yapmak.

Tehlikeyi gördün; dur! Hiç kıpırdama, bırak o sana gelsin... Geldi (hiçbiri böyle bir lokmayı reddetmez). Bir kere dürtükledi; hala kıpırdama yok. İstediği kadar dürtüklesin zaten kabuğun sert, hiçbir şey olmaz. İkinci atak daha sert olur, işte o zaman son darbeyi indirirsin: Kendini yana doğru cansızca bırakırsın. Artık tamam, bu harekete inanmayan böcek gerizekalıdır. Gerizekalı böcekler de daha seni yemeden yenir.

Akıllı bir böcekti Sami; ama en büyük hatası insanların dünyasına girmek oldu. Işığın geldiği yöne doğru gitti, belki yiyecek vardır diye... İnsanlar da zeki tabi, kolay kolay yemezler ölü taklidini. Bu da yetmezmiş gibi "Ay ne şeker şey, bir de ölü taklidi yapıyor" diye dalga da geçerler. İnsan dünyası acımasız, ölü diri farketmez, gözünün yaşına bakmadan cırt diye eziverirler Sami...

Dilan Sarıoğlu

* 84 *

2008-05-10T07:00:00.001-07:00

Liseli Anne,

neredesin?...

* 83 *

2008-05-06T03:17:00.001-07:00

Ahmet Necdet'den Bahar Haiku'ları

Ey kutsal ağaç

erikler çiçek açtı

hadi sen de aç

İnceden ince

bir yürek tıpırtısı

cemre düşünce

Deniz meltemi

ipi kopan uçurtma

şarhoş bir gemi

Ay bile şaştı

düş gören çiçeklere

kırağı düştü

Şaşacak ne var

çiçek bulutu ancak

baharda yağar

Hele dur bir bak

cemreyle yıkanıyor

hava su toprak

Yağmur ve yaprak

sevişiyorlar işte

aya bakarak

Ay peçesini

takınca börtü böcek

kesti sesini

Yürekte sızı

söyle ne yer ne içer

çiçek hırsızı

Fotoğraflar: Neslihan Öncel

* 82 *

2008-05-01T13:41:00.001-07:00

1 mayıs,

yaşım yirmi,

lenin sağ.

bir tek kızıl meydan

150 milyon insan.

35 yıl geçti aradan,

yaşım yine 20,

lenin yine sağ,

kızıl meydanlarda

1 milyar insan!

Nazım Hikmet

* 81 *

2008-05-01T13:21:00.000-07:00

Emrah İçten

1 Mayıs 2008 ! ! !....

* 80 *

2008-04-26T04:54:00.000-07:00

Zulüm, acı, ölüm, şu bu

Bir anda gizlerse de tohumu

ölmüş gibi göründe de halk

Döner gelir elbet bir gün Nisan ayı

Kavuşur baharına toprak.

Kızgın eller dağıtır, atar ağır havayı

Ölümün içinde yeşerir yaşamak

Pablo Neruda

Jacques-Brel

2008-04-22T05:49:00.001-07:00

* 79 *

2008-04-22T03:11:00.001-07:00

Vüs'at O Bener

(...)

Oysa aklımda başka sözler vardı... Kitaplarını bir bir konuşmaktansa; onun yazısının debisine, ondaki yazma duygusunun anakarasına doğru bir yolculuğa çıkmaktı düşüncem.

Öyle de oldu!

Vüs'at Bey, dalgalı bakışlarıyla kapıyı araladı. "Oooo üstadım!" sözüyle, beni bir kez daha mahcup etti... Bekleyişin sıcak karşılayışının ötesinde bir sevgi nişanesi olan sözlerinin derinliği / içtenliği aramızda bir bahar dalı filizi gibi hep yeşerip durmuştu. Onun, Siyah-Beyaz'ı sunarkenki; "Bir gün anımsanmak dileğimi hoş görün! Feridun Andaç dosta içtenlikle." (15 Aralık 1993) notu bir milattı aramızda. İlk kez o gün yüz yüze gelmiş, gene bu yazı evinde günü geceye erdirmiştik. Geçen günlerin seyrinde, sık olmasa da, her Ankara'ya gelişimde onunla rastlaşmış, konuşmuştuk. Bin yıllık "Dost" gibi orada olduğunu, kara mı kara düşlerden, gülünesi 'an'lar hanesinden geçip yeni mi yeni yazıları damıttığını bilmek bile yürek sağaltıcıydı.

Hele bir gün, bir kokteylde, onu uzaktan görüp, ama Bilge Karasu diye yanına varıp, son andaki şaşkınlığımı dile getirdiğimde: "Azizim bu sık sık yapılır bana. Feleğin değil Bilge'nin oyunudur..." demesi bir başka şenliğe dönüşürdü aramızda.

'50 Kuşağı'nın iki yüce yazın insanının yazıda, tinde, ve tende bu denli yakın duruşuna şaşmamalıydık.

Feridun Andaç / "Zamana Yazılan Sözler"

Bilge Karasu

* 78 *

2008-04-20T02:11:00.001-07:00

"Hiçbir şey unutulmaz, yalnız onlarla yaşamaya alışılır

hepsi bu..."

Jacques Brel

* 77 *

2008-04-20T00:39:00.001-07:00

yalnızlaştırır şiir, kimsesizliğin gölgesidir. orada da sakinlik yoktur. ne garip ki hep oraya taşır yaşam bizi. hep uzaktan izlemeyi öğrendim ben. belki yokluk, o imkansız boşluk öğretti suskunluğu. bu kayıtsızlık değil yaşama, etrafımda olup bitene aksine daha çok inanıyorum sevdiklerime, onlardan gelene, her ne ise ona. yalnız bir tek kişi için bile yazılır..

özer aykut

* 76 *

2008-04-14T07:33:00.001-07:00

Sevgili kızım,
değerli meslektaşım Pippa Bacca…

Güle güle git, yolun açık olsun…
Işıklarda yıkan…
Sen artık aynanın gerisindesin.
Ve ben sana baktığımda gördüğüm yüzümden utanıyorum.
Boyumdan büyük utancı taşıyarak önünde saygıyla ve derin bir acıyla eğiliyorum.
Biliyorum, pek zavallıca olacak ama bağışla bizi!...
alpay

* 75 *

2008-04-13T23:52:00.000-07:00

Moiz Meseri - "Umut"

(...)

Dünyanın bugünkü kepaze haline insan bozuluyor. Bir yanda açlıktan ölen çocuklar, yoksullar, bir yanda sayılamayacak kadar çok kadın köleler...

Öyle kadın köleler ki köleliklerinin bilincinde bile değiller...

Ve bu kadınlar saraylarda yaşıyorlar...

Dünya böyle kalmaz...

Biz de böyle kalmayız...

Hem kim kalmış ki canım..

Kim kalır ki..

Çok ermiş gelmiş geçmiş bu dünyadan..

Biri 13. yüzyıl şairi Aşık Paşa...

Der ki:

Acı dirliğim isteyen

Tatlı dirilsin dünyaya

Kim ölümüm ister ise

Bin yıl ömür olsun ona

Yine de tekerlemeye geliyorum:

Nalları dikmezsem...

Daha görüşürüz...

Dikersem, ne kadar kusurumuz da olsa, affola...

İkisine de eyvallah...

İlhan Selçuk / 13 Nisan 2008, Cumhuriyet

* 74 *

2008-04-11T04:14:00.000-07:00

BALIK KAVAĞA ÇIKINCA

Biri anlatıyor, öbürü bıyık altından gülüyor

kulak kesilmiş dinlerken;

Söylediklerine göre, Breton

hiç göz ardı etmezmiş ruhsal açıklamaların

yetersizliğini,

Bu yüzden, gözü pek bir balıkadam gibi,

yılmadan dalarmış bilinçaltının karanlık

sularına

gerçeküstüne çıkarmak için

kutsal ineklerin derin dehlizlere gömdüğü

libido batıklarını.

Bu yosun tutmuş imgelerle eğreti

eğretilemeler

İşte o korkusuz dalışların ganimetleri

vurgun yemeden.

Cevat Çapan

Fotoğraf: Oğuz Kurum

* 73 *

2008-04-09T04:44:00.000-07:00

Hem laik, hem müslüman olunmaz.

Ya müslüman olacaksın, ya laik.

İkisi bir arada olunca ters mıknatıslanma yapar.

Mümkün değil.

İkisi bir arada olamaz.

Tayyip Erdoğan

Er geç çıkar duvarlardan

Düşünce içeride kalmaz

Fazıl Hüsnü Dağlarca

Düşünce ve duygular, dağlı konuklar gibi çağrısız, uyarısız geliyor. Onlardan, tıpkı konuklardan olduğu gibi kaçamaz, gizlenemezsiniz.

Resul Hamzatov

Öyle düşünceler vardır ki,

bunlar için kulaklar mevcut olmamalıdır.

G. Büchner

İyi olmaz yaralar gibi,

iyi olmaz düşünceler de vardır.

H. de Balzac

Düşünceler de hastalıklar gibi bulaşıcıdırlar.

André Maurois

Gerçekliği tanımlama biçiminiz,

gerçekliğiniz haline gelir.

Roz Townsend

İyi ya da kötü bir şey yoktur,

sadece düşünce onu öyle yapar.

W. Shakespeare

Kötü hüküm vermeye alışkın insanlar,

genellikle iyinin farkında olmazlar.

O iyi ki,

onlar kaybedinceye kadar

avuçlarının içindeydi.

Sophocles

İnsanı ezen hayat değil,

düşüncedir.

Hugo von Hofmansthal

Hayatın mutluluğu düşüncenin niteliğine bağımlıdır;

onun için buna dikkat et ve

fazilete ve eşyanın tabiatına uymayan

hiç bir düşüncenin kafanı işgal etmesine izin verme.

Marcus Aurelius

Kendi kafanla düşünmesini öğrenmelisin.

Umberto Eco

Düşünmek görmektir.

H. de Balzac

Düşünmeyen tutucudur,

Düşünmeyen aptal,

düşünmediğine aldırmayan ise köle.

W. Drummond

Size kafanız hükmediyorsa kralsınız,

vücudunuz hükmediyorsa köle.

Cato

Düşünce de gıdadır.

Victor Hugo

DÜŞÜNÜYORUM,

ÖYLEYSE VARIM!

Descartes

Düşüncelerinizin karşısındayım,

ama düşüncelerinizi savunma hakkınızı

sonuna kadar destekleyeceğim.

Voltaire

Düşünmek büyük bir tasadır.

André Gide

Akıl kendine ait bir yerdedir ve

orada cehennemi cennete ya da

cenneti cehenneme çevirebilir

Milton

Güzel bir düşünce de ibadet sayılır.

Ahmet İbşihi

Her iyi düşünce namuslu insanlarda bulunur.

Euripides

İnsana büyüklük veren şey, düşüncedir.

B. Pascal

Düşüncelerimizin en iyi aynası,

yaşamlarımızın akışıdır.

Montaigne

Düşünceleriniz ne ise hayatınız da odur.

Hayatınızın gidişini değiştirmek istiyorsanız,

düşüncelerinizi değiştiriniz.

Marcus Aurelius

Dünyada hiçbir şey,

insanları yapacakları şey üzerinde düşündürmekten zor değildir.

André Malraux

İnsanın eninde sonunda alışamayacağı bir düşünce yoktur.

Albert Camus

Düşünmek günah işlemeye benzer,

insan zevkini bir kere tattı mı artık ondan vazgeçemez.

Erich Fromm

Düşünceler kullanılan giysiler gibidir.

Kullanıla kullanıla biçimleri bozulur.

Georges Braque

Okurken aradığımız yeni düşünceler değil,

kendi düşüncelerimizin basılı sayfada doğrulandığını görmektir.

Cesare Pavese

Düşünme arzu et sade

Bak böcekler de öyle yapıyor

Orhan Veli Kanık

Her zaman

insan bir türlü düşünür,

talih bir türlü.

Publilius Syrus

Hayatı yaşamanın iki yolu vardır:

Biri, hiç bir şeyin mucize olmadığını düşünmek,

diğeri, her şeyin bir mucize olduğunu düşünmek.

Albert Einstein

Öldük dünyayı şaşkın bırakıp gittik

Yüzlerce incimiz kaldı delinmedik

Sersemliği yüzünden bilgisizlerin

Renk renk düşünceler kaldı söylenmedik

Ömer Hayyam

Çok konuşunca, düşünce ölür.

Halil Cibran

* 72 *

2008-04-01T06:13:00.000-07:00

CAHİL ZAMAN

bir saniye uyuyorum

mevsimler geçiyor

göğsümde çiçekler açmış

ayaklarıma karlar yağmış

sağımda yosunlar birikmiş

solumda kumlar çizilmiş

üstümde bir masalcı

öyle mahmur öyle öpülmüş

toprağın altı ne kalabalık

vapurların koltukları ne kadar ılık

ne önemi var

hangisi gerçek acıymış

kemiğe mi akla mı saate mi kazınmış

kaç kişilikti zaman

trene binen

vapura binen zaman

nasıl eğlenirdi

nasıl görürdü

nasıl sevişir

ya nasıl dinlenirdi

aklımı kuşlar uzaya

kalbimi güneş batıya

ayaklarımı ağaçlar toprağa emiyor

ah nerelerdesiniz

sevdiğim erkekler

sevdiğim kadınlar

sevdiğim duman tadı

şarap tadı öpücük tadı

hıııı diyor çocukluğum

hıııı diyor

hıııı diyor boşluktan

en alçakta zaman

en yüksekte zaman

en zalim zaman

en merhametli zaman

toprağın üstünde

toprağın altında

annenin karnında

bademin kabuğunda

suyun içinde zaman

ama ben elim kanıyor gibi

ya da bak

dışarıda kar yağıyor gibi

basit cümleler kurmak istiyorum

oya ben kuşa kuş gibi bakmak

ağacı ağaç taşı taş gibi

olduğu kadar görmek

kavrulmuş toprağa

yağmur gibi düşmek istiyorum

bir çocuk elinde değnek

kuma bir çember çiziyor

bir köpek

kuyruğunun gölgesinde döneniyor

bir kadın gerçeklerden bahsediyor

anne olduğunu anımsıyor

aklında vahşet kalbinde şefkat

biliyorum hepsi çok eğleniyor

güneş doğuyor

güneş batıyor

oysa her şey

oysa herkes

zamanın altında kum

zamanın altında taş

zamanın altında kül

zamanın altında can

her şey aslına rücu ediyor

şiire dönüşmeden geçen zaman

şiiri kahrediyor

ah ne kadar gençti zaman

ah nereden geçti zaman

gözyaşıma düştü zaman

kemiğimi çizdi zaman

kelebek oldu kalbime kondu

akrep oldu

aklımı soktu zaman

kemiğin ölçtüğü zaman

saatin durduğu zaman

aklın göçtüğü zaman

sana rastladığım zaman

seni sevdiğim zaman

seni yitirdiğim zaman

doğduğum zaman

güldüğüm zaman

delirdiğim öldüğüm zaman

zamanda savrulan

zamanda biriken

zamanda devrilen sözcükler

sesler

iniltiler

kahkahalar

son nefesler

ne zaman toplandınız kalbimde

nasıl karıştınız aklımda

ne için düştünüz önümdeki kağıda

bir saniye uyuyorum

mevsimler geçiyor

göğsümde çiçekler açmış

ayaklarıma karlar yağmış

sağımda yosunlar birikmiş

solumda kumlar çizilmiş

üstümde bir masalcı

öyle mahmur öyle öpülmüş

çünkü seni ben doğurdum

ben emzirdim

ben büyüttüm

seni ben armağan ettim

ölüme yaklaştıran cahil zamana

oğlum benim

tek günahım

bir şiir nasıl yazılır

görmeni isterdim

zamanı tanımadan

hiç duymadan adını

boka sidiğe sümüğe

gözyaşına ve tere

köklerini sökerken ellerinle

belki kana kuşkusuz kana

kedere ve sevince bata çıka

Suat Kemal Angı

Fotoğraf: Suat Kemal Angı

* 71 *

2008-04-01T04:59:00.001-07:00

Albert Camus'un 10 Aralık 1957'de Nobel Edebiyat Ödülü'nü alırken İsveç'de verdiği söylevden:

(...)

Ben kendi hesabıma sanatım olmadan yaşayamam. Ama bu sanatı her şeyin üstüne koymuş da değilim. Tersine, onsuz edemeyişim, onun beni herkesle bir etmesi ve olduğumdan başka türlü olmaksızın herkesle bir düzeyde yaşatmasıdır. Sanat, benim için tek başına tadı çıkarılan bir şey değildir. Sanat bence, en büyük sayıda insanı, ortak acılar ve sevinçlerle coşturacak görüntüleri, biçimleri bulmaktır. Demek ki sanat sanatçıyı insanlardan ayrılmamaya zorlar; onu, en gündelik ve evrensel gerçeğe bağlar. Ve çok defa, kendilerini başkalarından ayrı gördükleri için, sanatı seçenler kısa bir zaman sonra anlarlar ki, sanatlarını ve başkalıklarını ancak herkesle benzerliklerini ortaya koyarak gösterebilirler. Sanatçı, kendini bu başkalarına gidip gelme ile yoğurur: vazgeçemediği güzellik ve kopamadığı topluluk arasındadır. Onun için gerçek sanatçılar hiç bir şeyi küçük görmezler; yargılamaya değil, anlamaya çalışırlar. Ve dünyada tutacakları bir yer varsa, o da, Nietsche’nin çok güzel söylediği gibi, yargıcın değil, işci olsun aydın olsun, yaratıcının başa geçeceği bir dünya olacaktır.

Buna inandık mı, yazarın rolü, ister istemez, zorlaşıyor. Sanatçı, tarif gereği, bugün tarihi yapanların emrine giremez: Tersine, ona katılanların buyruğundadır. Yoksa, tek başına ve sanatının uzağında kalır. Zorbalık, milyonlarca adamı ile birlikte onu yalnızlığından ayıramaz, onlara ayak uydurmaya çalışsa bile, hatta, asıl o zaman. Ama dünyanın öbür ucunda hapse girmiş ve hor görülmüş, bilmediğimiz bir insanın çıkmayan sesi, yazarı, yalnızlığından kurtarmaya yeter, hiç değilse, özgürlüğün sağladığı olanaklar içinde, o çıkmayan sesi unutmamayı ve onu sanat yoluyla duyurmayı başardıkça.

Hiç birimiz böylesine büyük bir işin adamı değiliz. İster bütün ömrünce ünsüz ya da bir zaman için ünlü olsun, ister zorbaların zincirlerine vurulsun, ister bir süre dileğini serbestçe söylesin, yazar kendini haklı ve canlı bir topluluk içinde duyabilir; bu da yazarın elinden geldiği kadar, sanatının büyüklüğünü yapan şu iki görevi yüklenmesiyle olur: gerçeği ve özgürlüğü. Sanatçının işi en büyük sayıda insanı toplamak olduğu için, yalanla ve kölelikle uzlaşamaz, çünkü yalan da kölelik de, bulundukları yerde yalnızlıkları çoğaltırlar. Tek tek olarak sakatlıklarımız ne olursa olsun, soylu yazarlık sanatı, korunması güç olan şu iki ödeve bağlı kalacaktır: Bile bile yalan söylememek ve insanın insanı ezmesine karşıkoymak.

Çevirenler:

Sabahattin EYUBOĞLU

Vedat GÜNYOL

* 70 *

2008-03-31T05:27:00.001-07:00

su başında durmuşuz
çınarla ben,
suda suretimiz çıkıyor
çınarla benim.
suyun şavkı vuruyor bize
çınarla bana.

su başında durmuşuz.
çınarla ben, bir de kedi.
suda suretimiz çıkıyor
çınarla benim bir de kedinin.
suyun şavkı vuruyor bize
çınara, bana, bir de kediye.

su başında durmuşuz
çınar, ben, kedi, bir de güneş.
suda suretimiz çıkıyor
çınarın, benim, kedinin, bir de güneşin.
suyun şavkı vuruyor bize
çınara, bana, kediye, bir de güneşe.

su başında durmuşuz
çınar, ben, kedi, güneş, bir de ömrümüz.
suda suretimiz çıkıyor,
çınarın, benim, kedinin, güneşin, bir de ömrümüzün.
suyun şavkı vuruyor bize
çınara, bana, kediye, güneşe, bir de ömrümüze.

su başında durmuşuz.
önce kedi gidecek
kaybolacak suda sureti.
sonra ben gideceğim
kaybolacak suda suretim.
sonra çınar gidecek
kaybolacak suda sureti.
sonra su gidecek
güneş kalacak,
sonra o da gidecek

su başında durmuşuz
çınar, ben, kedi, güneş, bir de ömrümüz.
su serin,
çınar ulu,
ben şiir yazıyorum,
kedi uyukluyor,
güneş sıcak,
çok şükür yaşıyoruz.
suyun şavkı vuruyor bize
çınara, bana, kediye, bir de ömrümüze.

Nazım Hikmet Ran

Tablo: Meral Sarıoğlu

Bundan tam 63 yıl önce bugün sabaha karşı doğmuşum...

Bu ışıltılı mavi sularıyla, çınarlı, kedili, güneşli yere geldiğim için

hep ama hep çok mutlu oldum...

* 69 *

2008-03-29T16:06:00.001-07:00

" ...İnsanların önünde duvar örülmüş bir gelecekle yüz yüze yaşamaları elbet ilk kez olmuyor. Ama insanlar daha önce bu duvarları sözün ve çağrının yardımıyla aşarlardı. Umutlarını oluşturan başka değerlere atıfta bulunurlardı. Bugün ise (kendilerini tekrar edip duranların dışında) artık kimse konuşmuyor, çünkü dünya bize uyarıları, öğütleri, dilekleri duymayan kör ve sağır güçlerce yönetiliyormuş gibi gözüküyor. Kısa bir geçmişte yaşadığımız yılların sergilediği oyun, içimizde bir şeyi yıktı. Ve bu şey de insanoğlunun bir başka insanla, insanlığın diliyle konuştuğu takdirde, onca insanca tepkiler yaratabileceğine yönelik o sonrasız güven duygusuydu. İnsanlar arasında sürüp giden uzun diyalog, artık kesildi. Ve diyalog yoluyla ikna edilemeyenlerin insanda ancak korku uyandırması da son derece doğaldır. "

Albert CAMUS

" ... Ormanda yolunu yitirmiş çocuklar gibi terk edilmişlik içindeyiz. Önümde durup bana baktığında, ne sen benim içimdeki acıları anlayabiliyorsun, ne de ben seninkileri. Ve senin önünde kendimi yere atsam, ağlasam ve anlatsam bile, biri sana cehennemi sıcak ve korkunçtur diye anlattığında cehennem hakkında ne bilebilirsen, benim hakkımda da ancak o kadarını bilebilirsin. "

F. KAFKA

* 68 *

2008-03-28T06:46:00.001-07:00

Yorumsuz

Fotoğraf: Ömer Volkan Cüran, "Cumhuriyet Emin Patilerde"

* 67 *

2008-03-27T03:45:00.001-07:00

(...)

Yaşamak kolay iş değildir, hayatın sevdasında insanın dokusunu inceden inceye örmek herkese nasip olmaz...

Kimi zaman hayat kırkından sonra başlar...

Kimi zaman yetmişinden sonra..

Seksenini aşan kişinin ayrıcalığı ise bir başka imtiyazdır...

Kişi daha çok duyumsar, daha çok görür, daha çok işitir,daha çok algılar, daha çok sever, daha çok sevdalanır, hırpalanır, öfkelenir, paralanır, hayatın imbiğinden süzülmüş yaşamın sıcaklığında mutluluğun bilincini yılların deneyimleriyle değerlendirmesini öğrenir...

İlhan Selçuk

Cumhuriyet, PENCERE, 26 Mart 2008

Fotğraflar: Elif İzbırak Yavuz

* 66 *

2008-03-26T03:42:00.000-07:00

Dünya Tiyatro Günü Uluslararası Bildirisi 2008

Tiyatronun kökenine dair birçok hipotez vardır ama benim bulduğum, masal formundan alınmış ve en düşünce-kışkırtıcı olanıydı:

Bir gece, şafak vakti, bir grup insan taş ocağında ısınmak ve hikayeler anlatmak için ateşin etrafında toplanmış. Birdenbire, içlerinden birinin aklına bir fikir gelmiş. Ayağa kalkmış ve kendi gölgesini kullanarak bir hikaye canlandırmaya başlamış. Taş ocağının duvarlarında ateşten gelen ışığı kullanarak gerçeğinden daha büyük karakterler yapmış. Şaşkınlıkla bakan diğerleri her yaptığını anlıyorlarmış. Güçlü ile zayıfı, can sıkıcı ile canı sıkılmışı, Tanrı’yı ve ölümlüyü…

Bugünlerde şenlik ateşinin yerini projektörün ışığı, taş ocağındaki duvarın yerini de tüm mekanizmasıyla birlikte sahne almış durumda. Tüm bu kurallara ve geleneğe dikkatlice uyan titiz insanlar olarak, bu hikaye bize tiyatronun başlangıcındaki teknolojiyi ve onu bir tehdit aracı olarak değil, birleştirici bir unsur olduğunu anlamamız gerektiğini hatırlatıyor.

Tiyatro sanatının hayatta kalması onun kapasitesine, yeni araçlarla ve yeni dillerle kendini sürekli yeniden keşfetmesine bağlıdır. Tiyatro kendi çağının büyük olaylarına tanıklık etmeyi ne şekilde sürdürebilir ve insanlar arasındaki anlayışı ve açıklık ruhunu nasıl yaygınlaştırabilir? Hoşgörüsüzlük, dışlanma ve her türlü füzyona ve kaynaşmaya direnen ırkçılık sorunlarına karşı, kendi pratiklerinde çözümler önererek nasıl kendini onurlandırabilir?

Tüm karmaşıklığıyla birlikte dünyayı anlatmak için sanatçı, yeni biçimler ve fikirler ileri sürmek ve bu kalıcı ışık-gölge oyununda insanlığın siluetini çekip çıkarma yeteneğine haiz olan izleyiciye güvenmek zorundadır.Ateşle oynadığımız, risk aldığımız doğrudur. Ama aynı zamanda bir şansı da yakalamış oluruz: Yanabiliriz. Ama aynı zamanda şaşırtabilir ve aydınlatabiliriz.

Yazan : Robert Lepage

Çeviri : Volkan Çağlayan

Bu bildiriyi, yarın akşam, AKM Oda Tiyatrosu'nda oynamakta olduğumuz "Savaş İkinci Perdede Çıkacak" adlı oyunumuz başlamadan önce ben okuyacağım...

* 65 *

2008-03-19T02:40:00.001-07:00

zarf

Ağrıyan yerini tutar ya ademoğlu,

sen özlem diye elini götürünce yazıya,

yazdığının,

sözcük anlamının ötesinde,

yüreğini sıkan duyguyu tutmak isterdim ellerimle.

Gayri ihtiyari elim göğsümde okuyorum yazdıklarını.

özer aykut

Fotoğraflar: Neşe Şahin

* 64 *

2008-03-19T01:59:00.000-07:00

Güzin Tezel

yol

yüzümü kavurdu uzak

dişlerimin arasında

sokağının kekemeliği

yüzüm elinde

kanayan kalbin

yalnızlığımdan

karşıya geçiriyor

ürkek bir kediyi

biliyorum

bildiklerinden

kanadında başka tüy

çok başka bir yere uçacak gün

dönecek geçmiş

11.03.2008 16.13 an a kara

özer aykut

* 63 *

2008-03-08T03:54:00.000-08:00

Ve kadınlar

bizim kadınlarımız

korkunç ve mübarek elleri

ince küçük çeneleri, kocaman gözleriyle

anamız,

avradımız, yarimiz,

ve sanki hiç yaşamamış gibi ölen

ve soframızdaki yeri

öküzümüzden sonra gelen

ve dağlara kaçırıp, uğrunda hapis yattığımız,

ve ekinde, tütünde, odunda ve pazardaki,

ve karasapana koşulan

ve ağıllarda

ışıltısında yere saplı bıçakların

oynak ağır kalçaları ve zilleriyle bizim olan

kadınlar

bizim kadınlarımız.

NAZIM HİKMET RAN

Fotoğraflar: Faika Berat Pehlivan

* 62 *

2008-03-06T05:16:00.000-08:00

1 Temmuz 1742’de Dormstad’a dünyaya gelen Lichtenberg, Göttingen’de matematik ve doğal bilimler okuttu. Ama asıl önemi, bilimsel kişiliğinden çok içinde yaşadığı çağı ve kültürel ortamı acı bir dille eleştirdiği yergilerinden gelir. Bugün bile pek çok ülkede geniş bir okur çevresinde büyük bir ilgiyle okunan bu kara mizah ustası 24 Şubat 1799’da Göttingen’de öldü.

ÖZDEYİŞLER

*
Kitap bir aynadır: Yüzüne bir maymun bakarsa elbette bir havarinin görüntüsünü yansıtmaz.

*
Yeryüzünde, bin gümüş para için namussuz olmaya bu paranın yarısı için onurlu olmayı yeğleyecek adam yok gibi.

*
D’Alembert, gerçek iyi mantıklılığın bu mantıklılıktan cayabilecek kişilere yarayacağını söyler. Perspektif, körlerin görmesini sağlamaz.

*
Bir katili işkenceyle öldürdüğümüzde, bilmem çarptıkları iskemleyi döven çocukların yanılgısına düşmüyor muyuz?

*
Uzun süren bir mutluluk, en azından bu süre nedeniyle zayıf düşer.

*
Omuzlarının üzerine Katolik bir kafa yerleştiremeyeceklerini anlayınca, hiç değilse, Protestan olan kafasını kestiler.

*
Almanlar kitap yazarlar ama yabancılar da bu kitapları yazmaları için bütün gerekeni yaparlar.

*
Bugün güneşe benden önce doğması için izin verdim.

*
Günümüzde, üç nükteyle bir yalan yetiyor bir yazar yaratmaya.

*
İnsanın evrendeki en saygın varlık olduğu kanısına, bu konuda başka hiçbir yaratığın tersini söylemediğine bakarak uaşılabilir.

*
Bu kitabın, hemen tüm iyi kitapların genellikle yaptığı türden bir etkisi vardı: Bönleri daha bir bön, uslu kişileri daha bir uslu kılıyordu; binlerce kişi de değişmeden, öylece kalıyordu.

*
Doğrusunu söylemek gerekirse, İngiltere’ye almanca yazmayı öğrenmek için geldim.

*
Ciddi bir yüzle söylenen her sözde sağduyu olduğuna inananlar vardır.

*
Köpek en gözü açık hayvandır; oysa uyur bütün gün.

*
Eski deliklerden yeni bakışlar.

*
Öylesine yağmur yağıyordu ki, bütün domuzlar tertemiz oldu, insanlarsa çamur içinde kaldılar.

*
Terliklerine ayrı ayrı isim takmıştı.

*
Gerçekte yalnızca iki kişi vardı yeryüzünde çok sevdiği: Biri en büyük dalkavuğuydu, ötekiyse kendisi.

*
İlk insanlar üzerine çok yazıldı, birinin son iki insan üzerine yazması gerekir bir gün.

*
Şu adam öylesine akıllıydı ki, yaşarken başka bir işe yaramadı.

*
Neden şaşı olmaz hayvanlar? İşte insanın bir başka ayrıcalığı.

*
İnsana, bütün bütüne düşünceden yoksun olmak kadar huzur veren bir şey yoktur.

*
Bir kum tanesini bir evden önce gören şu dikkatli düşünürlerden biriydi.

*
Düzen bütün erdemlere götürür. Peki düzene nasıl gidilir?

*
500 yıldan beri, ülkenin hiçbir yanında, kimsenin sevinçten ölmediği ileri sürülüyor.

*
İngiltere’de bir avukat çift eşli olmakla suçlanan müşterisini, üç eşli olduğunu kanıtlayarak kurtarmış.

*
Soru: Kolay nedir, zor nedir?
Yanıt: Böylesi sorular sormak kolay, bunlara yanıt bulmak zordur.

*
Basılacak en son kitabın başlığını bilmek isterdim.

*
Bu yaşlı dünyanın son günlerinde hala böyle şeyleri yazmayı düşünmem herkesi şaşırtacak.

Çeviren: Enis BATUR

* 61 *

2008-03-04T09:13:00.000-08:00

TRISTAN CABRAL
ŞİİRLER

ATASÖZÜ

Üç şey var ki gücüm yetmiyor
dört şey var hatta anlamadığım

gökyüzünde kuşun yolunu
yolunu yılanın taş üzerinde
denizde teknenin yolunu
ve erkeğin yolunu genç kadında

ama anlamak istiyorum seni
eli anlaması gibi tıpkı ipin
toprağın suyu anlaması gibi
denizi anlaması gibi kumun
ve ateşi anlaması gibi odunun

O ZAMAN

Ateş kuşları bırakacak gözlerimi bir gün

o zaman bir gökyüzü olacak okul çantamda
o zaman sarmaşıklar giyinecek kör gövdem
ölümsüz bir yatağa yatırın o zaman beni

EY YOLCU

Ey yolcu!
Ölümümle sev beni!
yataklarınıza göre değil yüksek ateşim
ve zindanarınıza sığmaz göklerim var
Ey yolcu!
Ölümümle sev beni!

KUM SATICISI

gezegenler dönüyordu gövdemin gecesinde
ve izliyordum sularda ölü sularda
bir maskeli atlıyı
soluk alamıyordu ateş baş döngüsü ellerimde
ve ağaçlar arasında gece mavisi çocuklar kayıyordu
şahinler yetiştiriyordum kurtarmak için geceyi
ayna kıvrımları arasında yitiyordu izler
ve yalnız bir yabancı geliyordu yollardan
okyanustan okyanusa çanta taşıyarak
gelip dayanıyordu kapılara gece
ve uyumak gerek diyordu Yabancı
az sonra çünkü yüz hırsızı geçecek

Çeviren: Özdemir İNCE

Fotoğraflar: Nigün KARA

* 60 *

2008-03-04T08:57:00.000-08:00

evol 1314

OZANIN İŞLEVİ

Günümüz ozanı, bugün, bütün tehditlere, her zamankinden daha çok karşı koymak zorundadır; özellikle, gezegenimizin demir parmaklıklar, hapishaneler, dikenliteller, toplama kampları ve işkence odalarıyla kaplandığı bu çağda sessizliğin iğvasına karşı. Şu on otuz yılda ürküntü verici değişimler yaşadı dünyamız. Tüm insanlık bunalım geçiriyor. Artık ne model var, ne de cennet.

Bugün, giderek acımasızlaşan bir gerçek, uçsuz bucaksız sorumluluk ve sınırsız bir bunalımla karşı karşıyadır ozan.

Ozan, bugün iter Roma’da, ister Paris’te, La Paz’da, Dakar’da, San Fransisco’da, Beyrut’ta ya da başka bir yerde yaşasın, kurulu düzenin uşağı değilse eğer, kör ve sağır değilse, bağrının derinliklerindeki o yakıcı yalımı zorunlu olarak duyar. Bilir ki şiir yoksa çıkış ve kurtuluş yolu da yoktur. Şiirsiz ülkeler soğuktan ölmeye yargılıdır. Bizim Nazım bunu çok iyi biliyordu. Düzenler ve sınırlar ne olursa olsun şiir her zaman bir aşırılık olarak kalacaktır. Özgürlüğün sırt verdiği sonsuzluktur şiir. Zamana karşı, zamanın üzerinde ve gelecek zamanlar adına davranır ozan.

Ama nasıl ozan olunabilir günümüzde? Ne yapabilir şiir? Şiirin güçsüzlüğünün elinden ne gelir? Politik örgütlerle güncel yaşam arasındaki karşıtlığın giderek büyüdüğü bir evrende duvarlara çarpıyor ozan, sorunlar karşısında parçalanıyor.

Bununla birlikte, insanların karanlıklarında dolaşımını sürdürüyor onun silahları. Ateş hırsızı kimliğini koruyan ozan her yıkılışta ayağa kalkıyor. René Char’ın dediği gibi: “dünyaya gelip de hiçbir şeyi karıştırmayan insan ne saygıyla, ne de sabırla karşılanmaya değer.” Dünyanın yitirdiklerini, belki de, şiir kurtaracaktır.

Aimé Césaire’in dediği gibi ozanın silahları “tansıklı”dır: DÜŞ, AŞK, ÖZGÜRLÜK. Yıkımları, bozgunları, sakat sözcükleri ve yeni bir yaşam önerdiği için kovalanan sözcükleri, yollar boyunca aşması gerekmektedir.

Kaçınılmaz olarak toplumla bir uyuşmazlığı vardır ozanın. Militan olabilir, olmayabilir de. Vittorini, Togliatti’ye şöyle yazıyordu: “Politik gerekliliklerin dışında kalan gereklilikleri yapıtına koyabilen yazar devrimci yazardır; insandaki bu gereklilikleri sadece o ortaya çıkartabilir.”

Öyleyse ozan devrimcidir, ama politik değildir. Öyledir, çünkü bugün biricik insansal dil olan, imgelemin karşı-dil’iyle konuşur.

Böylece ozan, zorunlu olarak, bir gerilimdir, bir yönelimdir. Böylece şiir, zorunlu olarak çarmıha geriliş, can çekişme ve yeniden diriliş, dehşet ve coşku, kırağı ve güneş olacaktır. O çok eski bir bunalımdan fışkırır. Haykırışları cellatların küfürlerinden daha yüksek olmalıdır, en korkunç uykuları yaşamalıdır.

Uçurumun kıyısındaki gövde ve dans olacaktır şiir. Ve yeni mevsimleri, doğumları, kanlı düğümleri, çılgın şenlikleri, tertemiz kıyıları haber vermek zorundadır.

Hepimizin bağrında biriken killerin derinliklerinden, geceyi parçalayacak olan değerli taşları söküp çıkartacaktır şiir.

Bir “korkunç işçi”dir ozan. Gözyaşlarının, kanın, alçalma ve alçaltmaların ve yumrukların yağmuru altında çalışır.

Yeni kentin kurucusudur ozan.

Ve belki de özgürlüğe doğru güzellik sayesinde yol almaktadır

Tristan CABRAL
Nimes – Mayıs 1981

Çeviren: Özdemir İnce
Yazko Çeviri Dergisi, Sayı:6 Mayıs – Haziran 1982

* 59 *

2008-03-03T07:51:00.000-08:00

daphnis

SEVGİ GÜLÜMSER

Küçük arslan yemek yerken

Dişi arslan gençleşir

Ateş kendi payını isterken

Toprak kıpkırmızı kesilir

Ölüm sevgiden söz ederken

Yaşam ürperir

Yaşam ölümden söz ederken

Sevgi gülümser

Jacques Prevert

Çeviren: Sabahattin Eyuboğlu

* 58 *

2008-03-03T05:03:00.001-08:00

Tiyatronun büyüsü ile buluşmam, büyük Usta Muhsin Ertuğrul’un yönetimindeki Ankara Devlet Tiyatrosu’nda sergilenen, özenle yaratılmış, usta oyuncular tarafından icra edilen, ender güzellikteki, çocuk oyunlarını seyretmekle başladı.
Ankara’nın uzak kıyılarına yeni kurulmuş bir mahallede
( Adı helen “Yenimahalle” diye anılıyor) ilkokula başladığım yıllardı onlar.
Babam, dar gelirli bir devlet memuru idi.
Annem ise cefakar bir ev kadını.
Böylesi ana - babaların kızları ve oğulları ile tıka basa dopdolu bir ilkokula gidiyordum her gün.
Maaşlarını almak için, aybaşlarını iple çeken ana-babalarımız, ‘Para’nın pek uğramadığı boş cüzdanlarını, umutları ve düşleriyle doldurup, yaşayıp giderlerdi.
Bu yüzden evlatlarına mucizevi güzellikte masallar anlatan ‘ana/baba’lardı onlar. ‘Daire’lerine giderken yıllarca giydikleri (her daim pırıl-pırıl boyalı) kunduralarının delinmiş tabanlarını bir kaç kere pençeletmekten utandıklarına hiç şahit olmadım.
Sanırım, bir tek Atatürk’ün istediği gibi çocukları yetiştirememekten korkuyorlardı.
Ama evlatlarını tiyatroya göndermek için para bulamamaktan pek utanıyorlardı.
Titayroya gidebilmek için öğretmenimin para topladığını bildirirdim babama çekinerek, yüzü kararır, bozarır, « yarın veririm !... » derdi usulca.
Bilmem nasıl bulurdu o minicik parayı, sanırım borç alırdı bir yerlerden, ama mutlaka verirdi.

Hiç unutmuyorum, kimi Çarşamba günleri öğleden sonraları, öğretmenlerimiz bizleri belediye otobüslerine istif eder, topluca tiyatroya götürürlerdi.
Ulus’taki “Küçük Tiyatro” diye bir yere giderdik...

Fuayesi tanımlayamadığım için bana bir garip kokan (Sonra öğrendim eter ve tutkal kokusu imiş o koku), mermer sütunlarla yükselen kocaman bir sihir kutusu...
Oyun başlamadan önce, oturduğum yerden kafamı kaldırır, salonu örten kubbedeki, Mimar Kemal’in akide şekeri renklerindeki cıvıl cıvıl vitraylarını seyrederdim.
Sonra ışıklar kararır, perde açılır, oyun başlardı...
Kent merkezinden uzakta yaşayan, üzüldüğü, üşüdüğü, hep acıktığı için yüreğime saklanan itilip-kakılmış ruhum, saklandığı yerden çıkar, oyunu coşku ile izlerdi.
Yanıtlar yağardı üzerime seyrettiğim oyun boyunca.
Hüzünlerimi, umutlu ürpermelerimi, acıkmışlıklarımı onaran, bana yol, yordam, gösteren sevgi dolu yanıtlar...
Oyun bitince, damağımda bir akide şekeri tadı, “Küçük Tiyatro”yu hiç ama hiç istemeden, minicik avuçlarımda kıvıldayan bir zafer duygusu ile terkederdim.

İşte o Çarşamba günleri benliğime mıhlamıştım ille de oyuncu olmayı.
Günü gelecek, oyuncu olacak, bir oyun anının karanlığında, kendini yalnız, itilmiş ve çaresiz hisseden bir çocuğu kucaklayacak, onu hayat kavgasının ışıl ışıl sıcağına davet edecektim.

O günlerin kararının üzerinden elli yıl geçti.
Şu anda yaşlı bir oyuncuyum.
Ama oynadığım her oyunu hala kendini yalnız, çaresiz ve umarsız hisseden bir çocuğa oynuyorum.
Bu gerçeği hiç değiştirmedim oyuncu hayatımda.
Zaten o hayattan başka bir Gerçek Hayat’a da sahip değilim.

İşte bu yüzden, tiyatronun “bir yaşama biçimi” olduğunu ileri süren, hayli bayatlamış bulduğum görüşü ardıma atıyor ve bir adım ilerleyerek, Gerçek Hayatın ancak sahne üzerinde yaşanabileceği inancını taşıyorum.
Benim için, her gün yaşadığım, gündelik düzayak hayat, sahne üzerinde ölçüp biçerek, ‘Can’ım ve ‘Beden’im yordamıyla yeniden tasarlayacağım Gerçek Hayat için bir malzeme yalnızca.
Sahne, özümde taşıdığım ‘Tanrı’yı ifade edebileceğim en somut ve en uygun uzam. Bu nedenle, oyunculuk gibi yüce bir meslek varken, insanlar nasıl başka işlerle uğraşıyorlar asla aklım almıyor.

* 57 *

2008-03-01T05:50:00.000-08:00

Paul Mellender

Okuma Notları

*
“Otuz yıldır süregelen sanat uğraşı! Ardımda binlerce kitap, dergi. Ne mi kazandırdı bana? Öncelikle sıradan mutlulukların yedeğine kapılmamayı. İnancın, sevginin, açılmanın doğal sonucu olan acılar; salt bir reflekse dayalı gülüşten daha çok yaşattınız beni.”
Turgay Gönenç

*
“Ben, büyüklerin farkına varmadığı; ama çocukların yakaladıkları tragedyaların öykülerini yazma peşindeyim.”
Adnan Özyalçıner

*
“Insanı insan olarak, dünyayla ilişkilerini de insani ilişkiler olarak kabul ederseniz, sevgiyi yalnız sevgiyle, güveni yalnız güvenle, vb. Değiştirebilirsiniz. Sanatın tadına varmak istiyorsanız, sanat kültürü almış biri olmalısınız; başkalarını etkilemek istiyorsanız, başkalarını gerçekten, çanlandıran ve yüreklendiren biri olmalısınız. Insanla-ve doğayla ilişkilerimizin her biri, gerçek bireysel hayatınızın belirli bir biçimde kendini göstermesi olmalı. Isteminizin nesnesine uymalıdır. Karşılığında sevgi uyandırmadan seviyorsanız, yani sevgi olarak sevginiz karşılığında sevgi yaratmıyorsa, seven bir kişi olarak dışa vurumunuzla kendinizi sevilen bir kişi yapamıyorsanız, sevginiz güçsüzdür, bir talihsizliktir.”
Göethe “El Yazmaları”

*
“Ben sizin yarım bıraktıklarınızı tamamlıyorum”
Dostoyevski

*
“Serpilen aydınlıkta dalların arasından
Büyülenmiş bir ceylan gibi bakıyor zaman.”
Ahmet Hamdi Tanpınar

*
“Ne demiş uçurumda açan çiçek
Yurdumsun ey uçurum”
C. Süreya

*
“Tek başına iken her şey sana ait olur; yanında biri varsa yarısı.”
Leonardo da Vinci

*
“İnsan sanatçı olursa, zaten içi yeterince göçebedir”
T. Mann

*
“Reçete yazmak kolay, insanlarla anlaşmak zor.”
F. Kafka.

*
“Yalnızlık, büyük bir ışıktan düşünce gibi.”
Jimenez.

*
“ Karanlık benim güneşimdir.”
Albert Camus

* 56 *

2008-03-01T04:24:00.000-08:00

“Saklamak, aldatmak demektir.”

“Düşümde aşk ile karşılaştım.. insanı arıyordu.
Uyandım, insan ile karşılaştım.. aşkı arıyordu.”

“İnanmadıklarını yazan yazardan aşağı insan yoktur.
Vardır...
İnandıklarını yazmayan.”

“İyi bir gazete kendisiyle konuşan ulustur.”

“Bilgi kişinin kafasını dolduranlar değil,
kafasından çıkanlardır.”

“Gerçek değer:
Gelmesi boşluk dolduran değil,
gitmesi boşluk yaratan.”

“Doğru, yaşca yanlıştan gençtir.”

“Adı, rengi, türü ne olursa olsun,
her gerçek dost, kişinin öbür yarısıdır.”

“Güçlü olmanın türlü yanları vardır,
dürüst olmanın bir tek.”

“Kör görenlerin düşündüklerini görür,
görenler, körün düşündüklerini görmezler neden?...”

“Doğuda elini kullanana güçlü derler,
batıda kafasını kullanana.”

“Korkaklar saklar,
aptallar sorar,
korkmayan örtmez,
yürekli söyler.”

“Kitap aydının bahçesi,
yobazın mezarı,
aymazın hücresidir.”

“Oyunda kahraman rolü yapmak için gerçekten kahraman olmak zorunluluğu yoktur.
Yaşamda kahraman olmak için oyuna sapmak zorunluluğu
yoktur.”

“Açlığı yok edecek doktrin mi bulmak istiyorsun?
Öyleyse ne politika yapar durursun.”

“Dünyadakilerin yarısı açtır.
Politika, bölgedeki açları azaltacağını ileri sürüp,
dünyadakileri çoğaltan gecikmenin adıdır.”

“Akıllı politikacı “bilseniz neler yaparsınız” der ulusuna uyandırır.
Aptal politikacı “siz isterseniz neler yaparsınız” der milletine uyutur.”

“Sanatçı ıslık yaratandır,
dillerde ezgisi kalır,
adını aratandır,
ülkesi geçtiği sokak,
giderek vatandır.”

“Sanat politikayı yasaklayamaz, önleyebilir.
Politika sanatı önleyemez, yasaklayabilir.

“Dünyada sevgiye ilişkin ne varsa ben orada varım,
savaşa ilişkin ne varsa, ben orada yokum.”

“Kaptanlar limanlara, askerler siperlere sığınırlar gerekince.
Aydınlar şiirlere.”

“Türlü gerçeklerin gerekçeleriyle kurulur yalanlar.”

ÖZDEMİR ASAF

* 55 *

2008-02-27T14:23:00.000-08:00

Değerli sanatçı Güzin Tezel'in beni derinden etkileyen iki fotoğrafı, neden bilmem, gönlüme Nazım Hikmet Usta’nın 1935 yılında Orhan Selim takma adıyla, o devrin Akşam ve Tan gazetelerinde yayınlanmış konusu “Su” olan bir kaç yazısını düşürdü. İçlerinden çok sevdiğim üç tanesini sizlerle paylaşmak istedim.

BİR BARDAK SU

Bir bardak temiz, bir bardak ışıklı, bir bardak pırıl pırıl su.

Derler ki, şarabın boyası insanın gözüne sessiz, baş döndürücü bir şarkı gibi dolar.

Bir bildik, küçük kristal bir bardağın içinde altınlaşarak yanan portakal likörünü sevgilisinin gözüne benzetirdi.

Çevresi dövmeli gümüş taslar içinde içilen buzlu bir ahududu şurubunun bir yazsonu ılıklığıyla dolu kokusuna doyum olmadığını söylerler.

Gel gelelim, ne şarabın boyası, ne portakal likörünün, ne ahududu şurubunun kokusu, ne şu, ne bu, bunlarda bir bardak temiz, bir bardak pırıl pırıl suyun boyasız boyasını, kokusuz kokusunu bulamazsınız. Bir bardak suda eski Yunan direklerinin aksoyluluğu, günün aydınlığı, dağ başları havasının tadı vardır.

Bir bardak temiz, bir bardak pırıl pırıl su eski Romalı büyük materyalist ozanın likör, şarap, ahududu sizin olsun, bana yaz kış bir bardak su yeter...” sözüne benzer.
(Orhan Selim / Akşam, 7.2.1935)

AKARSU

Bence, yalnız akarsu güzeldir, yalnız akarsu, o canlı, o serinletici, o iç açıcı ve sonsuz “su” adını taşımaya layıktır.

Akmayan su, kımıldanmayan, olduğu yerde, bir çukurun içinde pıhtılaşan, ağırlaşan durgun ve durulmuş su ölümü hatırlatır bana. Ben, akmayan, durgun su birikintilerinin içinde servilerin koyu neftiliklerini, servilerin hüzünlü çizgilerini görür gibi olurum.

Akarsu, bu bilge Heraklit’in suyudur. Akarsu her canlı, her yaşayan, her ileri atılmayı haykıran felsefenin en sevgili konusu olmuştur. Akarsuyun sesi bir ilerleyiş türküsü gibidir. Akarsuyun akışı bütün bir yürüyen insan toplumlarının resmine benzer.

“Bir akarsuda iki defa yıkanmak mümkün değildir,” demiş Heraklit. Bir akarsuda bir defa bile yıkanmak mümkün değidir, diyoruz bu gün. Göllerin hüznü dugunluklarından gelir, nehirlerin heybetli düşündürücülüğü akışlarından. Bir gölde durgun ve rahat aksimi seyretmektense bir nehirde boğulmayı tercih ederim.
(Orhan Selim / Tan, 23.10.1935)

DENİZİN HÜCUMU

Denize güvenmemek, denize inanmamak, ikisinin de kusurları olmadığına bakmazsızın denizle kadını birbirine benzeterek ikisine birden çatmak edebiyata kadar girmiş bir telakkidir. Daha doğrusu denizin güvenilecek bir nesne olmadığı görüşü, onunla boğuşanlardan, balıkçılardan, gemicilerden değil de, tersine edebiyat kanalıyla hayata girmiştir belki. İşte bunun için. bu görüş, ilk bakışta derin bir hakikati söyler gibi görünse de onun parlak bir edebiyat cümlesinden başka bir şey olmadığı ortaya çıkar.

Denize niçin güven olmasın? Dünyanın bu en canlı, en güzel, en yaratıcı ve insanoğlunun hamlelerini kolaylaştırıcı unsuruna neden inanılmasın?

Onun dilinden anlamayıp, altlarında çürük bir tekne, göğüslerinde korkak bir yürekle dalgalarını aşmak isteyenleri bir iki tokatta deviriveriyorsa kusur onda mı? Onu anlamayanlarda mı?

Deniz en küçük bir ihmali, en ufak bir bilgisizliği bağışlamaz. Deniz bizden bilgi, cesaret, ustalık ve kendine karşı saygı ister. Deniz ahlaki anlamıyla, ne kahpedir, ne kancık! Onda her fırtına, patlak vereceğini önceden bildirir. Eğer bu bildirişin dilini anlamıyorsanız, sizi apansız yakaladı diye denize değil, kendi cahilliğinize kızınız.

Denize açılan adamın elleri titrek, yüreği karmakarışık olmamalı. Titrek bir el ve bulanık yufka bir yürekle denize açılanlar boğulurlar. Denizin kanunu budur.
(Orhan Selim / Akşam, 12.12.1935)

Fotoğrafar: Güzin Tezel

* 54 *

2008-02-27T12:24:00.000-08:00

Fidel Castro Ruz

İspanyolca bilenler anlıyor, Fidel’in soyadı Luz (ışık) değil, ama elli yıldır o ve güzelim halkı insanlık için gerçek bir ışık, okyanus ortasında yanıp sönen bir deniz feneri.

İnsan kardeşlerine en gerçek,en yararlı öğüdü, adında ermiş bulunan bir yazar Exupéry vermişti: “Özendiğin insanı önce kendinde oluşturmaya başla!”

Fidel (bağlı, sağdık, sözünün eri demek), sonradan kendisine, halkına, giderek bütün Güney Amerika’ya baş kılavuzlardan biri yapacağı, “Sakın unutmayın, dünyanın bütün şan ve şerefi bir mısır tanesini zor doldurur” diyen José Marti gibi, İspanyol asıllı, başka bir deyişle sömürgeci bir ulusun türevi, ama burada Sevgili Mustafa Kemal’in büyüklüğü bir kez daha kanıtlanıyor; kökenin, doğduğun ulus, aile o kadar belirleyici değil yazgında; kalıtımla getirdiğin yeteneklere eğitimin bilincini eklersen, ilk adımda anlık sömürücü kazancının ne kadar geçici olduğunu görürsün; önemli olanın, şu mavi gezegenin evrenin armağan ettiği dengeleriyle olabildiğince böyle kalmasını sağlamak olduğunu anlarsın; o zaman ezenlerden sömürenlerden sıyrılıp ezilenlerin, emekçilerin, dünyayı koruyanların yanına geçer, bu uğurda canını da verirsin. Ve bu aşamada; “Ne mutlu Türküm/Kübalıyım diyene” sözü sancağın olur.

Bu aşama diyorum, çünkü burada da kalamazsın, bir sonraki bilinç evresine ulaşman gerekir: Sonsuz dirimsel enerji okyanusunda varlıklar kabaca ikiye ayrılmış; canlılar, cansızlar. Sen canlıların bir üyesisin; dolayısıyla, ırk, ulus, oymak hiç önemli değildir; canlılardan yola çıkarak aslında başka bir tartım ve biçimde canlı olan cansızları da içine alan genel korumanın gönüllü neferi olmalısın; çünkü evrenin sonsuz yaşamı içinde sınırlı kalan varlığın bu neferliğe bağlıdır.

Fidel ve güzelim halkı, 500 yıllık sömürüden, talandan sonra, bunu kusursuz görmüş ve seçimini yapmış; Örneğin Sovyetler Birliği’nin uygulamaya çalıştığı, Batı ile, özellikle ABD ile yarışı temel alan devlet anamalcılığı’nı hiç sokmamış yurduna; hiçbir ülkeyi zorla toplumcu yapmaya kalkmamış. Onun yerine gerektiğinde örneğin Angola’ya, daha başka yerlere bağımsızlık savaşında yardımcı olmak üzere, Amerikan askerleri gibi paralı değil, gönüllü birlikler göndermiş; ama asıl önemlisi, insan kardeşlerini karanlıktan, hastalıktan kurtarmak üzere öğretmen, hekim birlikleri göndermiş, göndermeyi sürdürüyor dünyanın dört bir yanına. Estela Bravo’nun Fidel’ini ya da Rebeca Chavez’in Fidel’li Anılar’ını görebilmişseniz, dünyanın bütün ülkelerinde halkların onu nasıl coşkuyla alkışlayıp bağırlarına bastıklarına tanık olmuşsunuzdur.

Biliyorsunuz ataerkil zorbalığın uzantısı anamalcı düzensizliğin temeli öncelikle kadınlarla çocukların köleliğidir; Sevgili Fidel, 20. yüzyılın en büyük düşünürlerinden Wilhelm Reich’i okudu mu bilmem, ama uyguladığı tam onun istediğidir: Önce kadını, anayı eldeki bütün olanaklarla güvence, güvenlik altına almış; sonra çocukları. Kendi deyişiyle, 1959’dan beri, hem dinsel, hem siyasal masallardan arıtılmış bilimsel eğitimle 4 sağlam kuşak yetiştirmiş, yetiştirmeyi sürdürüyor. İkide birde soruyorlardı, “Peki Fidel’den sonra?”; geçen iki yıl, yüzde 99’u anamalcılığın pençesinde inleyen dünyaya karşın, o 12 milyon insan taş gibi, çelik gibi yerinde. Üstelik ABD’nin oyunu bozuldu, ters tepti. Güney Amerika ülkeleri 30 yıl yüzüne bile bakmadıkları Küba’nın ardından insanca, adaletli düzene geçme savaşındalar, başta yiğit Hugo Chavez. Keşke Rusya ile Çin bu evrime dolu dolu katılıyor olsaydılar. İnsanlara boşu boşuna zaman, kan yitirtiyorlar.

Ama Fidel, “Kadınlarını okutmayan ulus, erkeklerini düşünsel-duygusal yalnızlık cezasına çarptırır.” diyen Atamız gibi, toplumun temel direği kadının önünü açmış; o kadar ki, bugün üniversite sınavlarında kızların önlenemez başarısını dizginlemek, kızları yüzde 60’la sınırlandırmak zorunda kalmışlar; bırakılsa hepsini kazanacaklar.

Nitekim bakanların dışında herkesin gönüllü çalıştığı Ulusal Meclis’te kadın temsilci oranı yüzde 46.

Ve en can alıcı nokta, Küba’da yokluk yoksunluk içinde, kesin ve tam eşitlik var, hem de güvenlik gücü zorlamasıyla değil, gönüllü: Fidel, karşılanan temel gereksinmelerin dışında, ayda 30 dolar harçlık alıyor, emekli bir hekim de 15.

Küba Anayasası’nın Türkçe basımını tanıtmaya gelen Küba Büyükelçisi Sevgili Ernesto Gomez Abascal, “Küba’da askerler de içinde kimseye AYRICALIK tanınmaz” dedi geçen gün. Ardından ekledi: “Ben burada elçiyim, yurdum savaşa girse, albayım.”

Sevgili insan kardeşlerim, sömürgeci yanlarına kanıp böyle tavşan gibi üreyemez; çılgınca kendinizi ve dünyanızı tüketemezsiniz; tek yol, Küa halkı gibi tutumlu, sorumlu, sevgi dolu, sevinçli yaşamaya geçmenizdir; yoksa arkamızdan öykümüzü yazacak canlı kalmayacak yeryüzünde!

Bertan Onaran,
Cumhuriyet Gazetesi, 27 Şubat 2008

* 53 *

2008-02-15T08:09:00.001-08:00

Neslihan Öncel

YÜZÜMÜ SİZE ÇEVİRİYORUM

Yüzümü size çeviriyorum, siz misiniz?

Elimi suya uzatıyorum, siz misiniz?

Siz misiniz, belki de hiç konuşmuyorum.

Belki de kim diye sorsalar beni

Güneşe, çarşıya, kadehe uzatacağım ellerimi

Belki de alıp başımı gideceğim

Biliyorsunuz ya bir ağrısı vardır gitmenin

Nereye, ama nereye olursa gitmenin

Hüzünle karışık bir ağrısı.

EDİP CANSEVER

* 52 *

2008-02-15T06:23:00.000-08:00

"O günden beri sanırım sevmenin ne olduğunu da öğrendim:
atılganca kendi duyguları üstüne "abartmalı" iddialara girmek değil, karşıdakine özenle davranmak, onun arzularına ve ritmine saygı göstermek, hiçbir şey istememek, verileni kabul etmeyi öğrenmek; her armağanı yaşamın bir sürprizi olarak kabul etmek, aynı armağanı ve aynı sürprizi iddiasızca, hiçbir zorlamaya başvurmadan, karşıdakine de yapabilmek.
Özetle, yalın özgürlük!
Cézanne neden Sainte-Victoire dağının her anının ayrı resmini yapmıştı?
Her anın ışığı ayrı bir armağandır da ondan.
Demek ki yaşam, tüm dramlarına karşın, hala güzel olabilirmiş.
Altmış yedi yaşındayım, kendim için sevilmediğimden gençlik tanımamış olan ben, şimdi kendimi hiç olmadığım kadar genç hissediyorum.

Bu iş yakında bitecek olsa da.
Evet, bazan gelecek uzun sürüyor."

Louis Althusser

* 51 *

2008-02-08T05:28:00.001-08:00

Elif İzbırak Yavuz

SÖZLÜK

ACI

on iki ayın mor kanatlı kelebeği.

BUZ

gölün tavan arası.

CEVİZ

sincapların sandık diye açtıkları kutu.

ÇİT

çimen saati.

DÜĞÜM

kuşların yüreğindeki patika.

ELMAS

ayışığının sesi.

FIRILDAK

rüzgarın çocukluğundan bir anı.

GÖKTAŞI

meleklerin kırık oyuncağı.

alfebenin ıssız deresi.

HAYDUT

ağaçların üstünden dörtnala giden adam.

IHLAMUR

hasta böceklerin başucu ağacı.

İNCİ

deniz diplerinin kırağısı.

JUPİTER

yüzyıllar önce yola çıkmış bir kirpi.

KÜSKÜNLÜK

yaprakların yere düşerken rasladıkları komşu.

LEKE

karın üstüne damlayan serçe kanı.

MASAL

gürgenlerin çocuklara söyledikleri ninni.

NÖBETÇİ

kovuk başlarında biten mantar.

OKYANUS

yeraltından fışkıran gökyüzü.

PAS

güz bulutlarında donan yağmur.

RIHTIM

toprağın taştan kılıcı.

SAÇAK

kumruların şemsiyesi.

ŞAPKA

orman cücelerinin tüylü evi.

TAKVİM

yılların kıyısında dolaşan kayık.

UYANIŞ

şafağa altın boşaltan bakraç.

ÜÇGEN

kış gelince yağan piramit parçaları.

VADİ

coğrafyanın atlara armağanı.

YILBAŞI

korunun sonunda başlayan koru.

ZEBRA

üvey kardeş.

ÜLKÜ TAMER / "sıragöller" / "Ölüm Seçen Çocuklar"

* 50 *

2008-02-08T05:07:00.001-08:00

"daphnis" / Deniz

"Sevinciniz gerçekte peçesini kaldırmış kederinizdir.

Gülümsemelerin yükseldiği o kendisiyle özdeş pınardan, çoğu kez gözyaşlarıyla dolu nice hıçkırık da duyulmuştur.

Hem, başka türlü olabilir mi ki?

Keder varlığınızın derinliklerine işledikçe sevinciniz artar.

İçinden şarap içtiğiniz kadeh, çömlekçinin fırınında pişirilmiş olan kadehin ta kendisi değil midir?

Ruhunuzu sakinleştiren lavta, bıçak darbeleriyle oyulmuş ağacın ta kendisi değil de nedir?

Sevinçli olduğunuz zamanlarda gözlerinizi yüreğinizin derinliklerine çevirirseniz, size sevinç veren şey uğruna bir zamanlar nice kederlenmiş olduğunuzu görürsünüz.

Kederli olduğunuz zamanlarda da yine yüreğinizin derinliklerine bakın, o zaman gerçekte, bir zamanlar sizi mutlu kılmış olan şeye ağlamakta olduğunuzu göreceksiniz.”

Halil CİBRAN

* 49 *

2008-02-08T04:08:00.000-08:00

Cenin Burcu Çorbacı

Cenneti yukarıda hiç bulamaz

Aşağıda bulamayan.

Tanrının konutu benimkiyle yan yana

Eşyası aşktan

Emily Dickinson

Çeviren: Anıl Meriçelli/Ahmet Necdet

Emily Dickinson

* 48 *

2008-02-07T04:28:00.000-08:00

jeteng

Yorgun kediler için de bir şarkı söyle.
Yorgun kediler, çöpleri karıştırmaktan yorulmuştur.
Çöpler ki, onlar, uygarlığın saklı hafızasıdır ve kirli yüzüdür bir kentin; utanılası anılarıdır insanın. Ne kadar çok yediğidir onun, ne kadar çok attığı; ne kadar vefasız olduğudur ve ne kadar yalancı.

Yorgun kediler için de bir şarkı söyle.
Yorgun kediler, karanlıktan yorulmuştur.
Karanlık ki, o, uygarlığın saklı korkusudur; gizemli yüzüdür bir kentin ve yalnızlığıdır bir insanın.
Ne kadar güçsüz olduğudur onun, ne kadar ikiyüzlü ve ne kadar yaratıcı.

Yorgun kediler için de bir şarkı söyle.
Yorgun kediler, insanlardan yorulmuştur.
İnsanlar ki, onlar, uygarlığın hem dostu hem de düşmanıdırlar; hem dostu hem de düşmanıdırlar bir kentin; hem dostu hem de düşmanıdırlar kendi kendilerinin.

Yorgun kediler en çok çöplerden öğrenmiştir, biraz da karanlıktan, insanlardan.
Öyle ki, bir yorgun kedinin bildiğini kimse bilemez. Zaten yorgun kediler de herşeyi bilmekten yorulmuştur.

Yorgun kediler için de bir şarkı söyle.

Emel Kayın / 2003

* 47 *

2008-02-02T05:19:00.000-08:00

Benim anlımın akı,

gözümün nuru,

yüreğim kızım

Elif İzbırak Yavuz.

'Hayat'ın bana armağan ettiği

en değerli, sevgili 'Bilgi'.

Onu öğrendikçe,

ışıklara yürüyor 'Yol'um.

* 46 *

2008-02-01T06:14:00.000-08:00

Elif İzbırak Yavuz

Çileli bir iştir öğrenmek.

Kendimi bildim bileli, yaşadığım her ‘An’ı, en kılcal ayrıntıları ile, dipdiri bir farkındalıkla,

bilmek/anlamak/kazanmak için çırpınan biri oldum ben.

Seçtiğim bu yolda, ‘Hayat’ın yekpare bir bildiri olduğu gerçeği ile yüzleştim.

Bu nedenle yegane Kutsal Kitabım, Hayat’ın kendinden başka bir kaynak olmadı.

Hayat dışında hiç bir kaynağa inanmadım; ne bildiysem, O’ndan öğrendim.

Ve hiç tükenmeyen aşkım oldu öğrenmek.

Hayat’ın fiil çekimleriyle bütünleşip, her yeni anlamdan kanatlanarak başkaca farkındalıklara eriştim/yürüdüm/yol aldım.

Bir bakıma ‘Yüce Bilgi’nin sürek avı oldu yaşadıklarım.

Ancak yaşamımı, bir/biri ardına sıraladığım tesbih taneleri gibi kupkuru bir keşif süreci haline dönüştürmekten kaçındım.

Benim için yaşamak, ayırdına vardığım her yeni Bilgi’nin, sadece bana dair fiil çekimleri ile yeniden yaratılması oldu.

Deneyimlemediğim hiç bir Bilgi’yi hayatıma katılmış bir satır olarak benimsemedim.

Bu yüzden öğrendiğim ama bilmediğim o kadar çok şey varki...

Durmadan, yorulmadan, korkmadan ışığın aydınlık ve karanlık hallerini deneyimleyip kendimi yeniden yaratmaya çalıştım.

Benim ibadetim de bu oldu.

Öğrenmek, değişmekten korkmamaktır.

Değişim’i delimsirek bir tutkuyla taşımak demektir.

Biz değiştikçe Hayat da değişir/dönüşür.

Hayatın değişmelerime karşılık vermediği sürelerden ürkmüş, korkmuşumdur hep.

Hayat eğer size dökmüyorsa içini, değişimlerinize karşın kendini esirgiyor demektir.

Bu ne yönlerde değiştiğinize yeniden göz atmanız gerektiğini uyaran bir işarettir.

İşte bu nedenle, “Ağaca yeşil bakmak gerek”tir...

Sadece bu nedenle yaşamayı Hayatla yaptığım şenlikli ama kutsal bir dans olarak algıladım.

O’nunla el ele, omuz omuza yaşadığım ve birlikte yarattığım bir ritüel...

Yaşadığımız her ‘An’ yeniden öğrendiğimiz en taze bilgisidir Hayatın.

Bilgi ışıklı bir yaşama sevinciyle ruhumuza sızar/siner/karışır, “Biz”im olur...

İnsan tadında ve kıvamında olmanın coşkulu varoluş halidir bu.

Melih Cevdet Anday,

“Ah okumaya başlamadan önce

Çiçeklere su vermek lazımdır” demişti.

Yaşanan her ‘An’, kendinden sonra gelen ‘An’a, “An-ı” olarak armağan olur.

Anılarımızla birikir ‘Ben’ olur, anılarımızı üleştikçe “Biz” haline dönüşürüz.

İnsan kadar eski, insan kadar yeni olan sanatın, yazılmış-çizilmiş, yaratılmış her tableti, onları yaratanların, bizlerle paylaşma cesaretini gösterdikleri en özel anıları değil midir?

Şu anda adını anımsayamadığım bir Sufi;

“Nara giren, Nur olur” demiş.

* 45 *

2008-02-01T04:29:00.001-08:00

Sylwia

Okuma Notları

“Zenciyim ben
Gece gibi
Afrika’nın derinlikleri gibi kara”
Langston Hughes

*
“Best Seller olmak için yazmanın,
para için evlenmekten farkı yoktur.”
Norman Mailer

*
“Bir edebiyatçının görmediği şey,
olmamış demektir.”
Elias Canetti

*
“Edebiyat,
iki kez okunacak nesneler yazma sanatıdır.”
Cyril Connoly

*
“Okumak,
başkasının beyni ile düşünmektir.”
Schopenhauer

*
“Dante daima popüler kalacaktır,
çünkü onu kimse okumaz.”
Volltaire

*
“Yazarın en iyi dostu,
çöp kutusudur.”
Issac B. Singer

*
“Şiirlerin anlamı olsaydı,
onların şiir olması gerekmezdi.”
Adam Phillips

*
“Şiirin nesri aştığı noktada,
sözcüklerin de anlam ötesi bir varsıllığı vardır.”
F. R. Jones

*
“İnsan uçurumun kenarına varmadan kanatlanmaz.”
N. Kazancakis

*
“En insani davranış,

bir insanın utanılacak duruma düşmesini önlemektir.”
NIETZSCHE

*
“Herkesin üç kişiliği vardır;
Ortaya çıkardığı , sahip olduğu , sahip olduğunu sandığı.”
Alphonse Karr

*
“İyi dostu olanın aynaya gereksinimi yoktur.”
Mevlana

*
“Cehaletle deha arasındaki gerçek fark nedir

biliyor musunuz?
Dehanın sınırları var cehaletinse hiçbir sınırı yoktur.”
Whoopi Goldberg

*
“Büyük sıçrayışı gerçekleştirmek isteyen,
birkaç adım geriye gitmek zorundadır.
Bugün yarına dünle beslenerek yol alır.”

Berthold Brecht

* 44 *

2008-02-01T03:47:00.000-08:00

Nilgün Kara

"Keşke, insanların da kötülüklerini kapatacak kadar kar yağsa..."
Karslı Zübeyde*

(*) Su Yücel'in Kars'ta açtığı resim atolyesine katılan genç kızlarımızdan biri.

Erkan Oğur - İsmail Hakkı D. - Ey Zahit Şaraba Eyle İhtiram

2008-01-30T05:36:00.001-08:00

* 43 *

2008-01-30T04:53:00.000-08:00

André Cajot

Şeriat oğlanları
Nice yol keser bana
Hakikat denizinde
Bahri oldum yüzerim

YUNUS EMRE

* 42 *

2008-01-30T04:42:00.000-08:00

Ashley van Raaphorst

Bektaşiye sormuşlar:

- Erenler, tütün haram mı, helal mi?..

Bektaşi,

- Helalse içiyorum, haramsa yakıyorum !...

demiş...

* 41 *

2008-01-25T03:19:00.001-08:00

Pete Revankorpi

BİR KUŞUN RESMİNİ

YAPMAK

Önce bir kafes resmi yaparsın

Kapısı açık bir kafes

Sonra kuş icinBir şey çizersin içine

Sevimli bir şey

Yalın bir şey

Güzel bir şey

Yararlı bir şey

Sonra göturur bir ağaca

Asarsın bu resmi

Bir bahçede

Bir koruda

Ya da bir ormanda

Saklanır beklersin ağacın arkasında

Ses çıkarmaz

Kımıldamazsın

Kuş bazan çabuk gelir

Ama uzun yıllar bekleyebilir de

Karar vermezden önce

YılmayacaksınBekleyeceksin

Yıllarca bekleyeceksin gerekirse

Resmin başarısıyla hic ilişiği yoktur çünkü

Kuşun çabuk ya da yavaş gelmesinin

Geleceği olup da geldi mi kuş

Çıt çıkarma yok

Kafese girmesini beklersin

Girdi mi kafese fırçanla

Usullacık kapısını kaparsın

Sonra kuşun bir tüyune dokunayım demeden

Bütün kafes tellerini teker teker silersin

Yerine bir ağaç resmi yaparsın

Dalların en güzeline kondurursun kuşu

Tabii ne yaprakların yeşilini unutacaksın

Ne yellerin serinliğini

Ne de yaz sıcağındaki böcek seslerini

Otlar arasında

Sonra beklersin ötsün diye kuş

Ötmezse kötü

Resim kötü demektir

Öterse iyi olduğunun resmidir

İmzanı atabilirsin artık

Bir tüy koparırsın usulca

Kuşun kanadından

Ve yazarsın adını resmin bir köşesine

Jacques PREVERT

Çeviren: Sabahattin Eyuboğlu

* 40 *

2008-01-21T16:18:00.000-08:00

“ Evet sözlerim namus aşkı üzerine…

Bu hayat hakkında sizin de, başkalarının da

ne düşündüklerini bilmem;

fakat ben kendi nefsime,

kendimden farklı olmayan birinin korkusuyla yaşamaktansa

son nefesimi seve seve veririm…

Zaman olur ki insanlar alınyazılarına hükmederler.

Ama biz yamak olmuşsak,

kusur yıldızlarımızda değil,

o bizim kendi içimizde.”

(William Shakespeare, Julius Caesar, I, 2)

Çeviren:

Nureddin Sevin

* 39 *

2008-01-21T15:48:00.000-08:00

Güzin Tezel

SONE

vazgeçtim bu dünyadan tek ölüm paklar beni,
değmez bu yangın yeri, avuç açmaya değmez.
değil mi ki çiğnenmiş inancın en seçkini,
değil mi ki yoksullar mutluluktan habersiz,
değil mi ki ayaklar altında insan onuru,
0 kızoğlan kız erdem dağlara kaldırılmış,
ezilmiş, hor görülmüş el emeği, göz nuru,
ödlekler geçmiş başa, derken mertlik bozulmuş,
değil mi ki korkudan dili bağlanmış sanatın,
değil mi ki çılgınlık sahip çıkmış düzene,
doğruya doğru derken eğriye çıkmış adın,
değil mi ki kötüler kadı olmuş yemen'e
vazgeçtim bu dünyadan, dünyamdan geçtim ama,
seni yalnız komak var ya, o koyuyor adama

William Shakespeare

Türkçe söyleyen:

Can Yücel

* 38 *

2008-01-14T17:20:00.000-08:00

Saat: 02:00

Bu gece saat 20:00’de iki haftadır ara verdiğimiz “Savaş İkinci Perdede Çıkacak” ı yeniden oynamaya başlayacağız

Meslek hayatımın başlangıcında uygulamalar böyle değildi.
Kendi yatağına doğup akmaya başlayan hiçbir oyuna dokunulmazdı.
Bir oyun dünyaya gelirdi ve soluk almaya başladığı sahnesinde aylarca, ara vermeden oynardı…
O tarihlerde 1 Ekim geldi mi, açardık perdelerimizi.
Muhsin Ertuğrul Usta’nın Amentü’süydü bu gelenek, sanki kutsal bir dokunulmazlığı vardı.
Her yılın sonunda kutlu 1 Ekim günü başlayan tiyatro mevsimleri, gelmekte olan yeni yılın ilk aylarına doğru yürür, ilerler, yeni yılı kucaklar ve o yılın Mayıs ayının sonuna kadar asla fasıla verilmeden sürerdi.
Oyunculuk ömrümün o ilk yıllarında, bir tiyatro sezonu boyunca, yedi – sekiz ay hiç duraklamadan oynadığım o kadar çok oyunu hatırlıyorum ki…

Önce kutsal 1 Ekim ritüelinin sihrine dokunuldu.
Perdeler, Ekim Ayı’nın farklı haftalarında, rastgele tarihlerde açılmaya başlandı.
Ancak bu değişimin, akıp ilerleyen ‘Zaman’ içinde nedenleri vardı kuşkusuz.
Tiyatromuzun insan kaynakları, genç oyuncuların katılımlarıyla genleşip büyümeye, giderek kabarmaya başlamıştı.
Zenginleşen kadrolarımız, oyun dağarcığımızın çeperlerini sayısal olarak zorluyordu, bu da ister istemez yeni sahnelerin açılması, etkinliklerimizin yaygınlaşması demekti.

Açılımlarımız, merkezden dışarıya doğru, çapları büyüyen halkalar halinde büyüyüp gelişmeye devam etti.
Anadolu’nun en uç noktalarına kadar, bir çok ilimizde bölge tiyatroları açıldı, bu merkezler, insanlarımıza hizmet verecek oyuncu ve teknik kadrolarla beslenip doyurulmaya başlandı.
Her sahnesinde en az farklı iki oyun oynayan dev bir repertuar tiyatrosu haline gelmeye başladık.
Kan dolaşımının nabzı, çok hızlı ve yüksek atan bir organizma halinde yaratmaya devam ettik.
Oyunlarımız doğdukları yuvalarda çakılıp kalmıyor, bağlı oldukları bölgelerin farklı sahneleri arasında gezinerek sergileniyordu.
Amaç, hizmet verdiğimiz kentin uzak köşelerine ulaşmaktı.
Kentlerde küçük kıpırtılar olarak nitelenebilecek bu gezinmeler, büyük yolculuklar haline dönüşerek, uzak Anadolu kentlerine kadar uzanıyordu.

“Şavaş İkinci Perdede Çıkacak” gözlerini dünyaya 16 Ekim 2007’de İstanbul Atatürk Kültür Merkezi Oda Tiyatrosu’nda açtı.
O tarihten bu yana sahnesini kardeş oyunlarla paylaşarak varlığını sürdürdü.
Bu gece oyunumuzu, elimizden alınan Taksim Sahnesi’nin yerine, Şişli “Cevahir Alış – Veriş Merkezi”nde bulunan, sinema salonundan bozma yeni bir mekanda sergileyeceğiz.

Bundan sonra tekrar doğduğumuz yuvaya dönebilecek miyiz bilmiyorum.
Rivayet muhtelif, AKM’nin yıkılıp yıkılmayacağı müphem, hala belli değil.
Yıkılmayacak olsa da en yakın tarihte (Mart diyenler var; Nisan Ayı diyenler var) içinde sürmekte olan çalışmalarımızın durdurulup derhal tadilata başlanacağı söyleniyor.
Bu tadilat kaç yıl sürer o konuda hiç kimsenin bir fikri yok.
Söylentiler bu kadarla da kalmıyor:
Önümüzdeki aylarda Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde kabul edilecek yeni bir yasa ile, Devlet Tiyatroları’nın tüm varlığının, çalışmaların sürdürüldüğü bölgelerde Kent Belediyeleri’ne devir edileceği artık çok sıkça telaffuz ediliyor…

Biz bu gece “Cevahir Alışveriş Merkezi”nde oynayacağız ve ben hala oynuyor olmamıza müteşekkirim.

* 37 *

2008-01-11T08:57:00.000-08:00

Ginsui - rin

YAŞAR NABİ NAYIR’A

İstanbul, 4.1.1936

Çok aziz kardeşim,

Size bu mektubumla beraber bir hikaye de gönderiyorum. Bu hikayenin macerası biraz garip. İhsan Aygün bey denilen bir zat benden bin rica ile bir hikaye istemisti. Ben de kendisine “Stelyanos Hrisopulos Gemisi” diye bir hikaye vermiştim. Yücel mecmuasına konacaktı. Geçen hafta İhsan Aygün beyden öğrendim ki, mecmua sahipleri yazımı kozmopolit bulmuşlar. Halbuki yazım siz de takdir edeceksiniz ki, çok humain bir yazıdır. Ve hatta mahalli renkli bir yazıdır. Bu adanın sakinleri Rum olmakla Türk olmamaları ve isimleri Hrisopulos olmakla insan yerine konmamaları lazım gelmeyeceğini benden ala takdir edersiniz. Hala ilan etmelerine ve yazımı koymamalarına karşın ben de kendilerine bir mektup yazarak bir küçük adanın balıkçılarını ve beni rahat bırakmalarını teklif ettim. Demek ki yazım mecmua sahiplerinin yahut mecmuanın karakteriyle imtizaç edemiyor ki iki aydan beri verildiği halde neşredilmiyor. Varlık’ın bu seferki nüshasına bu yazıyı behemahal koymanızı ve Yücel mecmuasının bu suretle bir emrivaki karşısında kalıp yazımı neşretmemesini *1* istiyorum. Bana bunu yapınız. Bilhassa rica ederim.

Bu yazının bu nüshada çıkması benim için bir izzetinefis meselesi olduğu kadar çok şiddetli bir arzudur da… Çünkü bu hikaye ithafiyesiz olmakla birlikte yaşayan birine ithaf edilmişti. Ve derhal ona gönderilmesi lazımdır. Bunu benden esirgemeyeceğinizi ve bu nüshaya yazımı muhakkak yetiştireceğinizi bana vaat ediniz, çok rica ederim. Baki muhabbet ve selam kardeşim.

Sait Faik

*1* Sözü geçen hikaye Varlık Dergisi’nin 15 Ocak 1936 tarihli sayısında çıkmıştır.

Bu mektup dün gecenin ilerleyen sularında aniden çıkıverdi karşıma.
Kaç gündür Kafka’nın Aforizmalarını sıraladığı defterlerini, dura-kalka, ince eleyip-sık dokuyarak yeniden okuyorum.

Asla uzaklaşmayı, unutmayı, kaybetmeyi göze alamadığım yazarlar oldu hayatımda, o yazarların altını çizdiğim yazıları oldu.
Onların kitapları baş ucumdan hiç eksik olmadı, kimi tümcelerini ak kağıtlara kopya edip karşıma iğneledim. gözlerimi kaldırdığım anda görebileyim diye.
Kafka, onlardan biridir benim için, hiç değişmeyen önemi ve konumuyla.

Dün gece yarısı, bir yandan okuyup, bir yandan da üzerlerinde notlar aldığım aforizmaları sezemez hale geldiğimde, kitabı ve defterimi kapatıp bir yana bıraktım.
Ben, okumalarımdan doğan yorgunluklarımı, derhal farklı metinleri okuyarak dinlendiren biri oldum hep.
Anı / Günce / Mektup türlerini okumaktan aldığım önünde durulmaz hazzı bu disiplinime bağlıyorum.
Dün gece de öyle yaptım, yorulmuş, biraz dağılmış gergin zihnimi dengelemek, yenilemek üzere, sıkça geri döndüğüm eski Türk Dil Kurumu Dergi’lerinden Mektup Özel Sayısı’nı aldım elime, rastgele okumaya başladım ve birden irkildim.

Sait Faik’in 4.1.1936 tarihinde, Yaşar Nabi Nayır’a yazdığı mektubu sanki ilk kez okuyor gibiydim.
Mektubu üst üste birkaç kere okudum; şaşkınlığımı üstümden atamadım.
Öykülerini neredeyse ezberleyecek kadar çok okuduğum bir yazarımızdır Sait Faik…
Mutlaka gözümden kaçmıştı ya da okumuş da üzerinde durmamıştım…
Oysa, bu olasılık da pek geçerli değildi, çünkü yazarın mektubunda sözünü ettiği öykü, Abasıyanık yangınını yüreğimde tutuşturan, onun okuduğum ilk öyküsü idi.
“Stelyanos Hrisopulos Gemisi”…
Gecenin sessizliği iyice işledi iliklerime, ne budalalıktı, besbelli okumamıştım bu mektubu, çok kırıldım kendime.
Çünkü bu öykünün, ömrüm boyunca birbirini tekrarlayan, inanılmaz yaşanmışlıkları vardı.

Sanırım 50’li yıllardı, ilk mektep dört ya da beşinci sınıfı okumaktaydım ve çok net hatırlıyorum bir yaz tatiliydi.
Sıkı bir okur ve kitapsever olan dayım, üzerinde büyük süslü harflerle “Semaver” yazan boyutları küçümen, sayfaları sarımtırak saman kağıdından bir kitap tutuşturdu elime ve “Bu kitabı okumalı, yazarını tanımalısın!...” dedi.
Sesinin inceden ‘Emir’ sızdıran edasını hemen fark etmiştim…
Önceleri biraz zorlanarak ama giderek hızlanıp coşarak, bir çırpıda okuyup bitirmiştim bu güzel kitabı.
Bundan sonra Sait Faik’le aramızda, gemici urganları ile düğümlü, hayatımın bu demine kadar kopmadan, demir almadan süren, sürdükçe beni kendi serüvenine çekip sürükleyen bir aşk başladı.

Okuduğum kitaptaki öykülerden en çok;
“ – Sabah ezanı okundu. Kalk yavrum, işe geç kalacaksın.” diye başlayan “Semaver”den bile daha çok;
“Stelyanos Hrisopulos Gemisi” kaplamıştı yumruğum kadar çocuk yüreğimi.
Öykü, ihtiyar, fukara balıkçı Stelyo ve torunu, dostu, yol arkadaşı Trifon üzerine kurulmuştu.
“Her şey sevgi ile başlar” diyen yazarın buğulu insan sevdası tütüyordu her kelimesinden.
Bir garip, buruk, hüzünlerden haroşa örgülü, ihtiyar adam / çocuk; dede / torun birlikteliği…
Anası ve babasını üst üste yitiriveren Trifon, dedeciğinin bağrına emanet kalmıştı ve onu “dede” diye çağıracağına “baba” diye de ünlüyordu.

- Uyuyor muydun, Trifon?
- Uyuyordum ya… Balık var mı baba?
- Yok.. deniz sanki bomboş
- Neden acaba?
- Muhakkak bir canavar peyda oldu, Trifon. Yoksa bu vakit balık olmaz mı?
- Dede… Sen hiç canavar gördün mü?

Yalnızlıklarını, , yoksunluklarını, acılarını birbirlerine katık eden iki insancık…
Trifon, yavuklusu denizle, deniz için yontup, ekleyip, çakıp, yapıştırıp yaptığı minicik gemileriyle yırtıyordu ıssızlıklarının duvarlarını.

- Trifon, orada mısın?
- Buradayım!...
- Bir yere kaybolma sakın.
- Gemi yapıyorum.
- Yine mi gemi?
- Bu seferki ötekine benzemeyecek. Kocaman bir şey olacak. Akıntı gibi koşacak.
- Adını ne koyacaksın geminin, Trifon?
- Adını mı? Adını mı?... Şey… “Stelyanos Hrisopulos” koyacağım.

Trifon’un o güne kadar yüzdürdüğü en güzel, en afili gemi.
Tek başına bir çocuk Trifon, hiç arkadaşı yok.
Oysa ada yerlilerinin bir tomar çocuğu var, onlara Japon mağazasından alınıyor, pilli, motorlu oyuncak gemiler.
Ve bu şımarık veletler, Trifon, elinde salıverdiği sicimi, rüzgarın kanatlarına bırakmışken yelkenlisini, sadece eğlenmek için, gizlendikleri yerden taşa tutup batırırlar “Stelyanos Hrisopulos Gemisi”ni öykünün son cümlelerinde.

“Neden??!!...” diye sormuştum çocuk aklımla…
Dün gece “Neden”in ‘Neden’ini Sait Faik’in mektubunda bir kez daha buldum utanç içinde.
Neden olacak:
Bizden olmayan, bize benzemeyen taşlansın, ezilsin, batsın, yok olsun düşüncesinden…

Aradan yıllar geçti.
2000’lerin başında TRT dört bölümlük bir dönem dizisi yapmaya karar verdi.
Dizinin adı:
“Havada Bulut”…
Projenin yönetmeni kadim dostum Tarık Alpagut, dizinin rol dağılımı için çağırdı beni.
“Havada Bulut” üzerine kısa bir açıklama yaptı, değerli yazar Ayfer Tunç, Sait Faik’in bir ayağı Tarlabaşı’na, diğeri Burgaz Ada’ya basan on adedi aşkın öyküsünü, üzerinde üç yıl çalışarak harmanlamış, birbirleri içinde evcilleştirerek görkemli bir senaryo yazmış.
Ben, Burgaz Ada ayağında oynayacakmışım.
“Tarık, lafı uzatma kimi oynayacağım?...” diye sordum.
Benim Sait Faik’ten vurgun yemiş biri olduğumu bildiği için, “Tamam uzatmıyorum Stelyo..” dedi…
Şu anda gün gibi hatırlıyorum; şakaklarıma konuveren terlemiş bir basınçla ve iyice emin olmak için, “Stelyanos Hrisopulos Gemisi” mi diye yineledim; dudaklarım titriyordu.
“Evet…” dedi Tarık…
Tarık’a ikinci sorum, “Kerim Usta (Afşar) ve Baykal Usta (Saran) oynuyorlar mı oldu…
Kerim Ustam, Yurt dışına gitmek zorundaymış, “fırsatı kaçırdım, çok üzgünüm” demiş.
Baykal Babam, “bana rolün adını söylemeyin ne verirseniz oynarım, kahvehanede çay içen adamı bile oynarım, ne zaman başlıyoruz?” diye sormuş.
O ikisi, benim oyuncu peygamberlerim, ikisi de hasından Sait Faik hastalığı çekerlerdi…

Kerim Usta, “Yaşasın Edebiyat” adı altında yıllarca kendi sahnelediği Sait Faik öykülerini tek başına oynamıştı…
Bütün provalarında yanında olmuş, çayını, kahvesini taşımış, terlemiş fanilalarını kurutmuştum…
Baykal Usta, başka bir alemdi bu hususta.
Herhangi bir Abasıyanık öyküsünden bir şey sorduğunuzda neredeyse ilgili cümleyi ezbere aktarırdı…
Ankara’da her ayın bir günü, iki peygamberimle buluşur rakı içip sadece Sait konuşmak üzere meyhaneye yollanırdık.

Çekimler başladı, artık Baykal Usta’mla birlikteydik Burgaz Ada’da
Yan yana tutulan iki evde gerçekleşiyordu çalışmalarımız.
Bol zamanlarda çalışılıyordu, enfes bir Ağustos’un ortasındaydık… Ada’daki Öğretmen Evi’nde kalıyorduk…
Akşam üzereleri Ustamla nevaleyi düzüyor, rakımızı tedarik ediyor, doğru Kalpazankaya’ya Sait’in üzerine oturup yazılarını yazdığı taşa kadar yürüyor, güneşi batırıyorduk birlikte…
Gene böyle bir akşam, Baykal Ağabey “Oğlum alpay, buraya bizi Sait çağırdı biliyor musun, bu işaret doğru okunmalı..” demişti, sesi hiç çıkmıyor aklımdan.
Ada’da çektiğim son plan gene Kalpazankaya’daydı.
Enfes bir yaz gecesinde bir köy düğünü çektik orada, kıyıda, Sait’in oturağının hemen yanında…
Aslında bu da Sait Faik’in gönderdiği bir başka işaretti, ama ben başıma gelecekleri bilmiyordum o tarihte.

Sevgili kızıma da Sait Faik sevdasını ben bulaştırdım, hem de okuduğum ilk öyküsüyle…
Daha küçücüktü, bir İstanbul gezimizde Elif’i onun müze evine götürmüştüm.
Çok heyecanlanmış, daha çok okumaya başlamıştı Sait’i…
Yıllar geçti aradan, büyüdü evlenmeye karar verdi ve düğününü Burgaz Ada Kalpazankaya’da yaptı…
Sait kendisini seven herkesi bir türlü çağırmış yan yana getirmişti Burgaz Ada’da…

Abasıyanık, mektubunda öyküsünü yaşayan birine ithaf ettiğini söylüyor, o kişi ben olamaz mıyım…

* 36 *

2008-01-10T05:27:00.000-08:00

“HATIRLIYORUM”,
Ünlü star Marcello Mastroianni’nin, ölümünden çok kısa bir süre önce, Anna Maria Tato tarafından filme çekilen Otoportresi’nin adı…
Tato, ölümüne günler kalan Mastoianni’yi kendi görüntüsü ve sesinden tüm oyunculuk ömrünü aktardığı anıları ile son kez tarihe bırakmak istemiş.

Tato, “Büyük oyuncular yönetilmezler, korunurlar” cümlesinden yola çıkarak, çekim klaketinin üzerine ‘M.M. – Otoportre’ yazıp başlamış işine…
Mastroianni o tarihte Manoel de Oliviera’nın yönetiminde, Portekiz’de dağlar arasında “Voyage au debut du monde” (Dünyanın Başlangıcına Yolculuk) adlı (sanıyorum oyuncunun gerçekleştirdiği son filmi) projeye başlamak üzere.
Tato, Oliviera’nın setini zorlamayacak altı kişilik küçük bir ekip kurmuş, Marcello, bu ekibe, değerli görüntü yönetmeni Peppino Ratunno’yu çağırmış ve büyük set içinde minicik ikinci bir set daha kurulmuş.
Mastroianni, büyük setten arta kalan zamanlarında, pençesinde çırpındığı amansız hastalığa rağmen, minicik ekibe oyunculuk ömrünü ilmekleyen anılarını hatırladıkça anlatmış…

Hayran olduğum, yaptığı her işten etkilendiğim, ondan öğrendiklerimi daima temize çektiğim bu büyük oyuncunun anılarını, öldükten sonra televizyonda yüreğim burkularak, hüzünler içinde seyretmiştim. Son derecede çarpıcı, yalın bir ölüm manifestosu gibiydi. Kameranın karşısına geçmiş, o enfes bas-bariton sesi ile, geçmişi anlatıyordu, oyuncu enerjisinin hiç tükenmeyen coşkusu ile, yüzündeki gülümsemeyi asla düşürmeden…

Tato’nun filmindeki Mastroianni’nin sesi sonradan deşifre edilerek kitap haline getirilmiş ve kitap Can Yayınları tarafından Ayça Gülsoy’un mükemmel çevirisi ile dilimize kazandırılmıştı. Kitabı sevinçle edinmiş ve okumak için özel bir zamanı beklemiştim. Geçen yaz eşimle birlikte gezindiğimiz Yunan Adaları yolculuğunda, geminin güvertesinde, parlak Akdeniz güneşi altında bir solukta, engin hazlar duyarak okudum.
Tato, kitabın sonuna eklediği filmin yapım öyküsünde bir sevimli detayı öne çıkartmış; şöyle diyor:

“ Bizim çekim levhasının üzerinde yalnızca ‘M.M. – Otoportre’ yazılıydı. Bir gün Marcello tüm belgelerle birlikte, gelişigüzel kaydedilmiş kısa anılarını da izlediğinde, bu bölümlerin filmin ve kitabın girişini oluşturduğunu fark edene kadar bu başlık kaldı. İşte o zaman bölümüm son cümlesini tekrarlarken, bana dönüp:
“Hatırlıyorum, evet, hatırlıyorum… neden olmasın?” dedi.”

Kitabın en başına dönelim ve birinci episodu okuyalım; bakalım neler hatırlıyor yaşlı oyuncu:

YAŞLI BİR FİL GİBİ

Kocaman bir muşmula ağacını hatırlıyorum.

Günbatımında Perk Avenu’da, New York’un gökdelenlerine bakarken şaşkınlığımı ve büyülenmemi hatırlıyorum.

O sapsız alüminyum sahanı hatırlıyorum. Annemin bize onun içinde yağda yumurta pişirmesini.

Büyük bir plaktan gelen Rabagliati’nin sesini ve şarkısını hatırlıyorum: “Yüreğin saati – Böyle çalar – tik – tak”.

Clark Gable’ı, siyah beyaz perdede çok genç hatırlıyorum: Şöyle bir dönüp gülümsemesini – hergele müthiş sempatikti. Hangi filmdi? Galiba Accade una notte (Bir gecede Oldu) idi.

Dedemin ve babamın marangoz dükkanını hatırlıyorum. Dedem bir iskemle yapıyor. O tahta kokusunu hatırlıyorum, ah, o tahta kokusunu!

Almanların Üniformalarını hatırlıyorum. Tahliyelerini hatırlıyorum.

Bir keresinde uçan bir balonun içinde yaşadığımı düşlediğimi hatırlıyorum. Ya da belki bir uzay gemisinde.

H.G. Wells, Simenon, Ray Bradbury’yi hatırlıyorum.

‘Domenica del Corriere’deki renkli çizgi romanları hatırlıyorum. Tabii Flash Gordon’u da.

Fellini’nin bana Snaporaz diye ad takmasını hatırlıyorum.

İlk kamp yapışımı hatırlıyorum.

Çehov’u hatırlıyorum, özellikle kaptan Solenyi’yi, Üç Kız Kardeş’te ‘pio – pio – pio – pio’ deyip durmasını.

İlk kez dağları görmemi, karı, tattığım heyecanı hatırlıyorum.

Stardust’ın müziğini hatırlıyorum. Savaş öncesiydi. Bir kızla dans ediyordum, çiçekli bir elbise giymişti.

Peroni birasının eski reklamlarındaki atı hatırlıyorum.

Nohut çorbasının kokusunu ve tadını tam olarak hatırlıyorum. Ve Noel akşamı oynadığımız tombalayı hatırlıyorum.

Liberators’un korkunç gümbürtüsünü, Amerikan uçaklarının Roma üstündeki ilk bombardımanlarını hatırlıyorum.

Fred Astaire’in tüy gibi hafif zerafetini hatırlıyorum.

İnsanın aya ilk yavaş çekim dokunuşunu hatırlıyorum. Peki, ben neredeydim?

Torino’da ilk gördüğüm filmi hatırlıyorum. Ramon Novarro’un Ben Hur filmi. Altı yaşındaydım.

Kızım Chiara doğduğunda Paris’i hatırlıyorum.

Pirinç kroketlerini hatırlıyorum. Her gün satın almak mümkün değildi. 40 kuruşa satılıyordu.

İlk erkek şapkamı hatırlıyorum; Saratoga modeliydi.

Şarlo’nun komikliklerini hatırlıyorum.

Erkek kardeşim Ruggerro’yu hatırlıyorum.

Benden 2122 yıl önce ama benim evimden yalnızca iki adım uzaklıkta, Arpino’da, M.S. 106’da Cicero doğmuş. Dedem bununla övünürdü, bizim onunla hemşeri olduğumuzu söylerdi. Sonra da iç çekerek; “Vitam regit fortuna, non sapientia”, derdi. “Hayatı bilgelik değil, şans belirler.”

Bir yaz gecesi, yağmurun kokusunu hatırlıyorum.

Ulysses’in serüvenlerini hatırlıyorum: “Musa, şekilden şekle giren zeki adam.

Cassius Clay’in (‘Ağız’ denen adam) Frazer’le New York’ta kapışmasını hatırlıyorum.

Mimari çizim hocam, Mimar Ridolfi’nin beyaz kafasını hatırlıyorum.

Kızım Barbara’nın ilk desenlerini hatırlıyorum.

Tiber’i kaldırıp altından yol geçirme projemi hatırlıyorum…

Greta Garbo’nun ayakkabılarıma bakıp: “Italian shoes” demesini hatırlıyorum.

İlk içtiğim sigarayı hatırlıyorum. Hatırladığım kadarıyla mısır koçanından yapılmıştı.

Umberto Amcam’ın elleri hatırlıyorum, kerpeten gibi kuvvetliydiler, heykeltıraş elleri.

Gary Cooper beyaz smokiniyle Chez Maxim’s ‘e girdiğinde ortalığı nasıl bir sessizliğin sardığını hatırlıyorum.

Küçük bir istasyonu ve trenlerin gürültüsünü hatırlıyorum. İstasyondaki barın kasasını hatırlıyorum. Kasa “Dlin – dlin! Dlin – dlin!” yapıp duruyordu. “Konsomasyon”.

Marilyn Monroe’yu hatırlıyorum.

İlk sahip olduğum otomobili hatırlıyorum, bir steyşın Topolino idi.

Bu aptal tekerlemeyi neden hatırladığımı bilmiyorum: “Madam Dore’nin ne güzel kızları oh, ne güzel kızları.”

Artık görünmeyen ateşböceklerini hatırlıyorum.

Moskova’nın Kızıl Meydan’ındaki karı hatırlıyorum.

Düşümde, bana annemle babamın anılarını yanımda götürmemi söyleyen sesi hatırlıyorum.

Savaş arasında bir tren yolculuğunu hatırlıyorum; trenin tünele girmesini; her tarafı karanlık kaplamasını, işte o anda, sessizlikte, bir yabancının beni dudaklarımdan öpüvermesini hatırlıyorum.

Mistik bir sisin örttüğü ışıkların kesilmiş olduğu ve olağanüstü sessizliğe bürünmüş Kudüs’ü hatırlıyorum.

2000’de dünyanın neler yapacağını, neler olacağını görme arzumu hatırlıyorum. Ve orada bulunup aynı yaşlı bir fil gibi hatırlamak istiyorum, evet çünkü – hatırlıyorum – her zaman meraklı biriydim, böylesine meraklı…

Kertenkele avına gidişimizi hatırlıyorum – Ve sapanımı!

İlk aşk gecemi hatırlıyorum.

Hatırlıyorum, evet, hatırlıyorum ………………….

* 35 *

2008-01-08T11:29:00.000-08:00

PRELÜD

sıkıldıkça canın kirlendim sanacaksın

bir dere gibi oysa gökyüzüne aldırmadan akacaksın

hem taşları hem bulutları ağırlayacak koynun

— ah zanaatkâr inceliği kuşların

ağrılarla doğuracaksın

ruhun buz gibi suyun içinde

her yanın karanlık önce sonra her yanın çiçek

— ah ıslak yalnızlığı dağların

anladıkça her şeyi bağışlayacaksın

yaşlı bir ağacın da yaprakları için yaşadığını

tek arınmış sonsuzca bir şey açacak sesinde

— ah öpülesi bilgeliği dipteki süngerin

9 eylül'94 / ankara

Suat Kemal Angı,

"Uykulu Irmak"

Çok uzun bir zamandır ruhumu bu denli derinden sarsalayan bir şiir okumamıştım

* 34 *

2008-01-08T09:26:00.000-08:00

Ahmet Necdet'ten üzerlerine karlar yağmış Haiku'lar

Fotoğraf: Hana Cowpe

Dökülüyor bak
binlerce on binlerce

taçsız taçyaprak

M. Kinnunen

Günler kısaldı

ay kırmızı kar beyaz

bir düşe daldı

Hans Koot

Kurumuş bir dal –
yanık odun kokusu
uluyan çakal

Christopher Appoldt

Ya minik serçe?
o kışsever bir kuştur
çok üşüse de

Mark Drago

Düş görsün bırak
karla sevişen şiir
ışıldayarak

J. M. Johnson

Rüzgar kar tipi –
biricik neşem sensin
canım kartopu

Don Paulson

Sis çöktü yine –
tatlım kar mı yağacak
ak yüreğine?

Leif Westling

Bir niyet tuttum:
yağan kar mı şiir mi?
haiku’ya battım

* 33 *

2008-01-06T11:52:00.000-08:00

Fotoğraf: Ali Şengün

Kucaklarsak hayatı,
sabahlar kendinden erken uyanır;
bekler,

sarılıp öpmek için,

yanaklarından kendini.

erkan oğur - ismail hakkı demircioğlu

2008-01-06T11:00:00.001-08:00

"gören bizi sanır deli
usludan yeğdir delimiz"...

Bu gecenin yolu hazrete varır...

* 32 *

2008-01-04T12:39:00.000-08:00

Ne oluyoruz yahu !...
Hadi Çaman, kendine gel…
Oyuncuların kıtlığına kıran mı girecek be !…
Daha Savaş’ın ‘elveda’sına kafamı yatıramadan, hastane köşelerinde senin haberini duydum…
Tamam, çıkıyormuşsun bugün hastaneden…
Haydi, gene “yırttın” deli herif, çok sevindim…
Kaç gündür ‘Net’te, o gazete senin, bu gazete benim, kötü bir şey duymayayım diye deli gibi dolanıp, durmaktaydım….
Bana bak, kafan karışıktır senin yanındaki ayıcığı unutma orada, bak bu çok önemli…
Neyse, oğlun, hastanesine kaldırıldığın üniversitenin öğretim üyelerinden, unutursan sahiplenir oyun(cağını) getirir yanına…
Bana bak oğlum; kaç dinozor kaldı geriye senin gibi, haydi çabuk ayaklan ve hemen dön işinin başına, seni ‘Sahne’nin karanlığından başka bir şey paklamaz…
Çabuk yak ışıklarını, gelmeyim yanına…
Söylettirme, dellendirme beni…

* 31 *

2008-01-04T10:54:00.000-08:00

Fotoğraf: Henri Cartier-Bresson / 1947

" Hep şeref, doğruluk, merhamet, başkalarını da düşünmek, büyük acılara, talihsizliğe, haksızlığa göğüs germek, bunlara rağmen ayakta kalabilmek gibi konular üzerinde yazmışımdır. Bunları yazarken göz önüne aldığım kişiler ise bu değerlere nam olsun diye değil, erdemliliğin gereği olduğu için önem veren, onlara her biri başlı başına bir erdem olduğu için de değil, sadece kendileriyle barışık yaşamak ve zamanı gelince de huzur içinde ölebilmek için sıkı sıkıya bağlanmış insanlardır. "

William Faulkner
Temmuz 1941'de Warren Beck'e yazdığı bir mektuptan

* 30 *

2008-01-04T09:05:00.000-08:00

Fotoğraf: Elif İzbırak Yavuz

ŞİİR İÇİN CEVAPLAR

Şiir gecenin kardeşidir,

gündüzün annesi.

Yürekteki büyükbabadır şiir.

Şiir örümceğin sesidir,

duvarın şarkısı.

Duvarcının türküsüdür şiir.

Şiir yağmurun deresidir,

saç diplerinin teri.

Teknelerin taze sancağıdır şiir.

Şiir afişlerin çerçevesidir,

harflerin çizgisi.

Çıngırağın içindeki madendir şiir.

Şiir kamyonetlerin mavisidir,

kamyonların yiğitliği.

Faytonların yazılmamış tarihidir.

Şiir bakracın çeşmesidir,

kuyunun yolcusu.

Kaynağın bekçisidir şiir.

Şiir cambazın dengesidir,

hokkabazın seyircisi.

Sihirbazların rüyasıdır şiir.

Şiir üzümün güneşidir,

elmanın kurdu.

Böğürtlenlerin tozudur şiir.

Şiir gümüşün simgesidir,

çeliğin yapılışı.

Kurşunun çıkışıdır şiir.

10.

Şiir çitlerin dikenidir,

tarlanın sürülmesi.

Rençberin dalgınlığıdır şiir.

11.

Şiir tatarcıkların saatidir.

ateş böceklerinin saniyesi.

Tabiatın yıllarıdır şiir.

12.

Şiir ölümün gölgesidir,

yaşamanın örtüsü.

Çocuğun savunmasıdır şiir.

13.

kumsalın eleğidir,

kayanın tortusu.

Mermerin sunduğu damardır şiir.

14.

Şiir uykusuzluğun şiltesidir,

uykunun haritası.

Balkonun uyanışıdır şiir.

15.

Şiir ateşin habercisidir,

yangının kundakçısı.

Yanardağın üstündeki kuştur şiir.

ÜLKÜ TAMER